PROJEKT WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ SZWAJCARIĘ W RAMACH SZWAJCARSKIEGO
PROGRAMU WSPÓŁPRACY Z NOWYMI KRAJAMI CZŁONKOWSKIMI UNII EUROPEJSKIEJ

PROJECT SUPPORTED BY GRANT FROM SWITZERLAND THROUGH
THE SWISS CONTRIBUTION TO THE ENLARGED EUROPEAN UNION
Do druku

Prawo cywilne

Jak przyjąć lub odrzucić spadek


2011-09-20

Z chwilą śmierci osoby następuje otwarcie pozostawionego przez nią spadku, a spadkobiercy nabywają spadek. Zgodnie z przepisami dziedziczenie może nastąpić na podstawie testamentu albo z ustawy  wówczas to kodeks cywilny wskazuje, kto w braku testamentu odziedziczy majątek zmarłego.

Należy pamiętać, że dziedziczenie polega nie tylko na uzyskaniu korzyści materialnych, ale również na przejęciu po zmarłym jego obowiązków, w tym długów. Dlatego podejmując decyzję o przyjęciu lub odrzuceniu spadku, należy dobrze się zastanowić, czy i ewentualnie w jaki sposób to zrobić, aby nie ponieść uszczerbku na własnym majątku.

Osobie powołanej do dziedziczenia przepisy dają trzy możliwości:
1) może przyjąć spadek wprost  ponosi wówczas odpowiedzialność za długi spadkowe bez ograniczenia;
2) może przyjąć spadek z dobrodziejstwem inwentarza  ponosi wówczas odpowiedzialność za długi spadkowe w zakresie ograniczonym do wartości ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku;
3) może spadek odrzucić  osoba taka jest wówczas wyłączona z dziedziczenia tak, jakby nie dożyła chwili otwarcia spadku; w takim wypadku jej udział spadkowy przypadnie bądź jej spadkobiercom ustawowym, bądź innym osobom w drodze przyrostu lub podstawienia.

Powołany do spadku powinien dokonać wyboru w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym dowiedział się, że istnieją podstawy do uznania go za spadkobiercę. Wyboru dokonuje się przez złożenie przed notariuszem lub we właściwym sądzie rejonowym stosownego oświadczenia o nabyciu lub odrzuceniu spadku. Co istotne, właściwym sądem rejonowym jest ten, w którego okręgu znajduje się miejsce zamieszkania lub pobytu składającego oświadczenie; nie przeszkadza to jednak w złożeniu stosownego oświadczenia przed sądem, przed którym toczy się postępowanie o stwierdzenie praw do spadku (sąd spadku). Przesłanie oświadczenia do sądu spadku należy do obowiązków notariusza lub sądu, przed którym oświadczenie o przyjęciu spadku zostało złożone.  Od wniosku o odebranie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku uiszcza się opłatę sądową w wysokości 50 zł.

Co prawda powołany do spadku nie ma obowiązku składania oświadczenia (przepisy dają mu jedynie taką możliwość), musi jednak liczyć się z tym, że bezczynność w tym zakresie zawsze będzie prowadziła do nabycia spadku (nawet wbrew woli spadkobiercy). Milczenie uznaje się bowiem za zgodę na proste przyjęcie spadku, czyli bez ograniczeń za długi spadkowe. Wyjątek stanowi sytuacja, w której do spadku powołana jest osoba niemająca pełnej zdolności do czynności prawnych albo co do której istnieje podstawa do jej całkowitego ubezwłasnowolnienia, jak również osoba prawna. W takim wypadku brak oświadczenia jest równoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza, czyli z ograniczeniem odpowiedzialności za długi spadkowe. Poza tym przyjmuje się, że jeżeli jeden ze spadkobierców przyjmie spadek z dobrodziejstwem inwentarza, pozostali (w braku złożonego w terminie oświadczenia) również przyjmują spadek w taki sam sposób.  
 
Oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku może być złożone w formie pisemnej (z podpisem urzędowo poświadczonym) lub ustnie do protokołu. Nie może być złożone pod warunkiem (czyli skuteczność oświadczenia nie może być uzależniona od zdarzenia przyszłego i niepewnego) lub z zastrzeżeniem terminu. Musi ono zawierać:
1) dane spadkodawcy:
•    jego imię i nazwisko,
•    datę i miejsce jego śmierci,
•    jego ostatnie miejsce zamieszkania;
2) tytuł powołania do spadku, czyli wskazanie podstawy, na której oparte jest prawo do dziedziczenia (z ustawy czy z testamentu);
3) treść złożonego oświadczenia, czyli zadeklarowanie sposobu przyjęcia lub odrzucenie spadku;
4) informacje o znanych składającemu oświadczenie:
•    spadkobiercach ustawowych,
•    testamentach (nawet jeżeli składający oświadczenie uważa je za nieważne),
•    danych dotyczących treści i miejsca przechowywania ewentualnych testamentów.

Raz złożone oświadczenie nie może być odwołane. Można się jednak uchylić od jego skutków, jeżeli zostało złożone pod wpływem błędu lub groźby (w takim wypadku należy jednocześnie złożyć oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku).

Zasadą jest, że właściwą dla siebie część spadku po zmarłym spadkobierca może przyjąć tylko w całości, to znaczy nie może częściowo go przyjąć, a częściowo odrzucić. Od reguły tej istnieją jednak pewne wyjątki. Dotyczą one sytuacji, w której spadkobierca posiada dwa niezależne od siebie tytuły powołania do spadku, to znaczy:
•    jest powołany do spadku zarówno z ustawy, jak i na mocy testamentu  w takim wypadku może odrzucić spadek jako spadkobierca testamentowy, a przyjąć jako spadkobierca ustawowy; odrzucenie spadku należnego z ustawy i przyjęcie spadku przypadającego z testamentu jest dopuszczalne tylko wówczas, gdy spadkodawca rozrządził w testamencie tylko częścią swojego majątku, pozostawiając do pozostałej części dziedziczenie ustawowe, w następstwie czego spadkobierca jest powołany zarówno z ustawy, jak i z testamentu,
•    jest spadkobiercą podstawionym na wypadek, gdyby inny spadkobierca nie chciał lub nie mógł dziedziczyć, oraz równocześnie został powołany do dziedziczenia w testamencie  w takim przypadku spadkobierca może przyjąć spadek z obu tytułów lub tylko z jednego (jest to uzależnione od woli spadkobiercy),
•    został powołany wraz z innymi osobami do spadku w testamencie, przy czym jeden ze spadkobierców testamentowych nie chce lub nie może dziedziczyć, a spadkodawca nie wskazał sposobu postępowania z takim udziałem; wówczas udział przypada pozostałym spadkobiercom testamentowym adekwatnie do przypadających im udziałów (tzw. przyrost)  w takim przypadku spadkobierca może przyjąć spadek z obu tytułów lub tylko z tytułu powołania w testamencie; niedopuszczalne jest natomiast odrzucenie spadku z tytułu powołania w testamencie i przyjęcie z tytułu przyrostu.

Wybór pomiędzy dziedziczeniem z ustawy lub z testamentu ma to znaczenie, że w przypadku przyjęcia spadku należnego z ustawy na spadkobiercy ciąży obowiązek wykonania zapisów, poleceń i innych rozrządzeń ujętych w testamencie (chyba że spadkodawca postanowił inaczej).

Do czasu przyjęcia spadku spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe wyłącznie ze spadku. W wyniku przyjęcia spadku następuje połączenie masy spadkowej z majątkiem spadkobiercy, co w konsekwencji prowadzi do powstania odpowiedzialności za długi spadkowe z całości majątku (w przypadku przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza – do wartości ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku).


Podstawa prawna:
1.    Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r.  Kodeks cywilny  Dz. U. Nr 16, poz. 93 z późn. zm.
2.    Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego – Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.

Powrót


Bliżej ObywatelaBiuletynCiekawe artykułyGaleriaPokój prasowy

Newsletter

Zapisz się do naszego Newslettera

Sonda

Czy jest Pan/Pani zadowolony/a z udzielonej porady w Centrum?




Statystyka

Kraków
Liczba osób:1090
Liczba porad i informacji:2329

Brzesko
Liczba osób:301
Liczba porad i informacji:620

Bochnia
Liczba osób:331
Liczba porad i informacji:732

Oświęcim
Liczba osób:1
Liczba porad i informacji:1

Maków
Liczba osób:1
Liczba porad i informacji:1

www.programszwajcarski.gov.pl
www.swiss-contribution.admin.ch/poland/

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego