PROJEKT WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ SZWAJCARIĘ W RAMACH SZWAJCARSKIEGO
PROGRAMU WSPÓŁPRACY Z NOWYMI KRAJAMI CZŁONKOWSKIMI UNII EUROPEJSKIEJ

PROJECT SUPPORTED BY GRANT FROM SWITZERLAND THROUGH
THE SWISS CONTRIBUTION TO THE ENLARGED EUROPEAN UNION
Do druku

Prawo cywilne

Spółka cywilna


2013-02-18

Osoby rozważające podjęcie działalności gospodarczej często zastanawiają się nad formą, w jakiej mogłyby ją prowadzić. Ich wybór często pada na spółkę cywilną, gdyż jej założenie nie wiąże się z licznymi formalnościami.

Na wstępie należy zaznaczyć, że spółka cywilna nie jest spółką prawa handlowego. Powstaje w drodze umowy zawieranej przez wspólników, którzy decydują się na współdziałanie w celu osiągnięcia zamierzonego, wspólnego dla wszystkich celu.

Ponadto spółka cywilna nie jest przedsiębiorcą  jest jedynie rodzajem korporacji, zrzeszenia wspólników, którzy w drodze umowy zobowiązują się dążyć do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego. W takiej spółce to każdy ze wspólników jest  w ramach wykonywanej przez siebie działalności gospodarczej  przedsiębiorcą. Okoliczność ta ma doniosłe znaczenie np. z punktu widzenia zdolności do czynności prawnych, zdolności sądowej czy procesowej. Spółka cywilna, jako że nie jest podmiotem prawa, nie może np. dokonywać czynności prawnych (czyli np. zawierać umów, dokonywać darowizn), występować jako strona w sądzie lub przed organami administracji. W przypadku takiej spółki to jej wspólnicy są stronami czynności prawnych, mogą pozywać lub być pozywani, są stronami postępowań przed organami administracji, ponoszą odpowiedzialność za zobowiązania; majątek spółki jest majątkiem wspólnym wspólników. 

Umowa spółki powinna być sporządzona na piśmie; w takiej samej formie należy dokonywać również wszelkich zmian w umowie. W określonych sytuacjach, np. w przypadku przystępowania nowego wspólnika do spółki cywilnej, w której wspólnikom przysługuje współwłasność łączna nieruchomości, konieczna może się okazać inna szczególna forma (w tym wypadku forma aktu notarialnego). Umowa spółki powinna zawierać następujące elementy:
• oznaczenie wspólników  wspólnikiem spółki cywilnej może być nie tylko osoba fizyczna, ale również inny podmiot posiadający zdolność prawną, czyli np. osoba prawna lub jednostka organizacyjna, której ustawa przyznaje zdolność prawną (np. spółka jawna, spółka partnerska, spółka komandytowa, spółka komandytowo-akcyjna, spółka akcyjna w organizacji, spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji czy wspólnota mieszkaniowa); w umowie należy podać: imię i nazwisko osoby, adres zamieszkania, numer i serię dowodu tożsamości, PESEL, NIP, a w przypadku gdy wspólnikiem nie jest osoba fizyczna – nazwę podmiotu (firmę), adres siedziby, NIP, KRS, ewentualnie wysokość kapitału zakładowego oraz osobę zdolną do reprezentacji;
• wspólny cel gospodarczy  rozumiany jako korzyść mająca określoną wartość gospodarczą, czyli np. osiąganie zysku, ale też stworzenie możliwości czy ułatwienie jego osiągania, uzyskanie oszczędności wydatków czy kosztów; cel ten nie może być jednak utożsamiany z prowadzeniem działalności gospodarczej (wspólne prowadzenie takiej działalności jest jedynie jednym z przejawów wspólnego celu gospodarczego), zarobkowaniem czy też działaniem w celu osiągania korzyści materialnej;
• wnoszone wkłady bądź też inny sposób dążenia do osiągnięcia celu spółki  wspólnicy mogą wnieść do spółki wkład w postaci własności lub innych praw albo ich wkład może polegać na świadczeniu usług (nie może to być jednak zobowiązanie do prowadzenia spraw spółki); należy zaznaczyć, że wniesienie wkładu nie jest obowiązkowe dla każdego wspólnika – dopuszczalne jest zatem ustalenie przez strony, że wkład zostanie wniesiony tylko przez niektórych wspólników albo nawet, że nie zostanie wniesiony przez żadnego z nich (co do ostatniej sytuacji nie ma jednak w doktrynie zgodności); wkładem może być np. własność rzeczy ruchomych (samochodu, mebli, sprzętu komputerowego, maszyn, książek), jak i nieruchomości (gruntu, hali, mieszkania, lokalu użytkowego), użytkowanie wieczyste lub inne prawa; wkład może również przybrać postać wkładu pieniężnego; w przypadku wkładu polegającego na świadczeniu usług na rzecz spółki chodzi o świadczenie przez wspólnika usług bez odrębnego wynagrodzenia, przez cały czas trwania spółki, przez czas oznaczony, a nawet jednorazowo (należy jednak zaznaczyć, że praca jako taka nie może być przedmiotem wkładu do spółki cywilnej; przykładem usług może być wyremontowanie lub modernizacja budynku przeznaczonego na siedzibę spółki, przewóz towarów celem zmniejszenia wydatków spółki, działania marketingowe, wyszukiwanie klientów); wartość wkładów nie musi być równa, jednak w takim wypadku umowa powinna określać ich wysokość (w przeciwnym bowiem razie obowiązywać będzie domniemanie, iż wkłady wspólników mają jednakową wartość);
• kwestie dotyczące prowadzenia spraw, podejmowania decyzji w spółce oraz sposobu reprezentacji  zasadą jest, że każdy wspólnik ma prawo i zarazem obowiązek prowadzić sprawy spółki (czyli kierować jej działalnością np. poprzez podejmowanie rozmaitych uchwał czy decyzji o charakterze gospodarczym, organizacyjnym, personalnym czy finansowym, zgodnie z przyjętym celem) oraz że jest umocowany do reprezentowania spółki w takich granicach, w jakich jest uprawniony do prowadzenia jej spraw (reprezentowanie oznacza dokonywanie różnego rodzaju czynności, tzn. składanie i przyjmowanie oświadczeń woli czy wiedzy od osób trzecich jednocześnie w imieniu własnym, jak i wszystkich pozostałych wspólników, ujawnianie stanowiska wspólników osobom trzecim); wspólnicy mogą jednak w odmienny sposób unormować w umowie wskazane kwestie, czyli np. powierzyć prowadzenie spraw tylko niektórym wspólnikom albo ustalić, że czynności wymagające szczególnych kwalifikacji zlecone zostaną osobie trzeciej, przyznać wspólnikom prawo indywidualnego prowadzenia spraw przekraczających zakres zwykłych czynności albo ustalić, że we wszystkich sprawach spółki konieczne jest podejmowanie uchwał, ustalić, że w przypadku, gdy którykolwiek ze wspólników zgłosi sprzeciw w sprawach nieprzekraczających zwykłych czynności spółki wystarczająca będzie wyłącznie uchwała podejmowana przez wspólników prowadzących sprawy w zwykłych czynnościach spółki, zaś uchwała wszystkich wspólników konieczna będzie tylko w sprawach przekraczających zwykły zarząd; wspólnicy mogą również zadecydować, czy prowadzenie spraw spółki będzie odbywało się za wynagrodzeniem czy też bez takiej gratyfikacji; z kolei zakres prawa do reprezentowania, jak i zasady jego realizacji mogą zostać odmiennie określone nie tylko w umowie spółki, ale również w późniejszej uchwale wspólników; mogą one polegać np. na wyłączeniu niektórych wspólników od reprezentowania spółki albo na ograniczeniu prawa reprezentacji w stosunku do zakresu prawa do prowadzenia spraw; dopuszczalne jest również oderwanie zasad reprezentacji od zasad prowadzenia spraw spółki;
• udział w zyskach i stratach  jeżeli wspólnicy nie uregulują tej kwestii w umowie, obowiązywać będzie ogólna zasada, zgodnie z którą każdy wspólnik jest uprawniony do równego udziału w zyskach i w tym samym stosunku uczestniczy w stratach, bez względu na rodzaj i wartość wkładu; dopuszczalne jest jednak przyjęcie innych proporcji uczestnictwa w zyskach i stratach, z tym jednak zastrzeżeniem, że o ile możliwe jest zwolnienie niektórych wspólników od udziału w stratach, o tyle niedopuszczalne jest wyłączenie wspólnika od udziału w zyskach;
• możliwość podziału i wypłaty zysków w trakcie trwania spółki  zawarcie takiej regulacji w umowie jest możliwe, gdy spółka została zawarta na czas dłuższy niż jeden rok obrachunkowy; umowa spółki może również przewidywać obowiązek pokrywania strat w określony sposób po zakończeniu każdego roku obrachunkowego;
• określenie roku obrachunkowego spółki  istotne jest, czy spółka podlega ustawie o rachunkowości (wówczas rok obrachunkowy jest równoznaczny z rokiem obrotowym i musi zostać określony zgodnie z zasadami określonymi w powołanej ustawie), czy też przepisy te nie znajdują do niej zastosowania (w takim wypadku umowa może samodzielnie precyzować, co należy rozumieć pod pojęciem roku obrachunkowego; należy jednak mieć na uwadze przepisy kodeksu cywilnego dotyczące liczenia terminów oraz dzień zawarcia umowy spółki); określenie roku obrachunkowego ma istotne znacznie np. z uwagi na możliwość żądania podziału i wypłaty zysku w trakcie trwania spółki, możliwość wypowiedzenia udziału w spółce;
• powody rozwiązania spółki  można je określić, jeżeli wspólnicy decydują się na zawarcie spółki na czas określony; tytułem przykładu można tutaj wskazać poniesienie straty w określonej wysokości, nieosiągnięcie zysku lub ponoszenie strat przez określony czas, wystąpienie ze spółki określonego wspólnika lub śmierć jednego ze wspólników;
• inne zastrzeżenia – np. dotyczące wejścia spadkobierców wspólnika w jego miejsce.


Spółki cywilnej, jako takiej, nie zgłasza się do Krajowego Rejestru Sądowego (KRS) ani do Centralnej Ewidencji i Informacji Działalności Gospodarczej (CEIDG), co nie oznacza, że do rejestrów tych nie dokonuje się żadnych zgłoszeń. Wspólnicy spółki cywilnej, jeżeli są osobami fizycznymi wykonującymi działalność gospodarczą bądź zawodową albo podejmujący taką działalność w ramach utworzonej spółki, muszą wpisać się do CEIDG. Ponieważ spółka cywilna nie jest przedsiębiorcą, nie może działać pod firmą. Każdy ze wspólników musi zatem dokonać zgłoszenia samodzielnie, podając we wniosku własne oznaczenie (każdy z nich może przy tym występować pod własną firmą). Nie ma natomiast przeszkód, aby wspólnicy posługiwali się wspólnym oznaczeniem indywidualizującym prowadzoną przez nich działalność. W przypadku takich wspólników w CEIDG ujawniony zostaje także numer REGON spółki cywilnej.


Jeżeli wspólnikiem spółki cywilnej jest podmiot podlegający wpisowi do KRS (np. spółka jawna, komandytowa czy partnerska), konieczne jest dokonanie w tym rejestrze wzmianki o wykonywaniu działalności gospodarczej z innymi podmiotami na podstawie umowy spółki cywilnej.

Konieczne jest także wystąpienie o nadanie numeru REGON, bowiem numer ten posiadać muszą zarówno wspólnicy spółki, jak i sama spółka cywilna.

Obowiązkowe jest również dokonanie zgłoszenia do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (lub Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego) i Urzędu Skarbowego. W ZUS-ie (KRUS-ie) wspólnicy spółki cywilnej zgłaszają się do ubezpieczenia społecznego oraz zdrowotnego, jeżeli nie jest odprowadzane z innego tytułu. Jeżeli spółka cywilna zamierza zatrudniać pracowników, będzie musiała dodatkowo zgłosić się do ZUS jako płatnik składek (w takim wypadku spółka występuje w roli pracodawcy).

Podatek dochodowy odprowadzają wspólnicy spółki cywilnej, dlatego wybierają oni w US formę opodatkowania.

Spółka cywilna jest podatnikiem podatku VAT oraz podatku akcyzowego.

Na zakończenie należy przypomnieć, że zgłoszenie do CEIDG jest bezpłatne. Wniosek składany jest na specjalnym formularzu i stanowi oprócz wniosku o wpis do CEIDG  zgodnie z założeniem „jednego okienka”  także wniosek o nadanie numeru REGON, zgłoszenie do US oraz do ZUS (KRUS). Należy jednak podkreślić, że m.in. rejestracja do podatku VAT (co wiążę się z koniecznością poniesienia opłaty w wysokości 170 zł, na podstawie ustawy o opłacie skarbowej) oraz wybór innej formy opodatkowania niż podatek według skali podatkowej wymagać będzie dodatkowej wizyty w US. W przypadku, gdy wspólnicy zdecydują się na zatrudnianie pracowników, niezbędna będzie również dodatkowa wizyta w ZUS-sie.

Podstawa prawna:
1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r.  Kodeks cywilny  Dz. U. Nr 16, poz. 93 z późn. zm.
2. Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych – tekst jedn.: Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 z późn. zm.
3. Ustawa z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej  tekst jedn.: Dz. U. z 2010 r. Nr 220, poz. 1447 z późn. zm.
4. Ustawa z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej  tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 1282 z późn. zm.

 

Powrót


Bliżej ObywatelaBiuletynCiekawe artykułyGaleriaPokój prasowy

Newsletter

Zapisz się do naszego Newslettera

Sonda

Czy uważasz inicjatywę, jaką jest możliwość skorzystania z bezpłatnego dostępu do porad prawnych i obywatelskich za istotną?




Statystyka

Kraków
Liczba osób:1090
Liczba porad i informacji:2329

Brzesko
Liczba osób:301
Liczba porad i informacji:620

Bochnia
Liczba osób:331
Liczba porad i informacji:732

Oświęcim
Liczba osób:1
Liczba porad i informacji:1

Maków
Liczba osób:1
Liczba porad i informacji:1

www.programszwajcarski.gov.pl
www.swiss-contribution.admin.ch/poland/

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego