PROJEKT WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ SZWAJCARIĘ W RAMACH SZWAJCARSKIEGO
PROGRAMU WSPÓŁPRACY Z NOWYMI KRAJAMI CZŁONKOWSKIMI UNII EUROPEJSKIEJ

PROJECT SUPPORTED BY GRANT FROM SWITZERLAND THROUGH
THE SWISS CONTRIBUTION TO THE ENLARGED EUROPEAN UNION
Do druku

Prawo cywilne

Szerszy dostęp do pomocy prawnej w postępowaniu cywilnym


2010-04-19

Od 19 kwietnia br. zmieniają się zasady udzielania tzw. pomocy prawnej w procesie cywilnym. Dotychczas ustanowienia adwokata lub radcy prawnego z urzędu mogła się domagać jedynie osoba zwolniona wcześniej przez sąd w całości lub w części z ponoszenia kosztów sądowych lub zwolniona z kosztów z mocy ustawy. Z chwilą wejścia w życie omawianej nowelizacji kodeksu postępowania cywilnego o pomoc prawną będą mogły ubiegać się również strony, które nie zostały zwolnione z opłacania kosztów i jednocześnie nie mogą sobie pozwolić na opłacenie doradcy.

Nowelizacja przepisów procedury cywilnej wynika z konieczności przystosowania ich do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 czerwca 2008 r., w którym sędziowie stwierdzili częściową niekonstytucyjność art. 117 k.p.c.

W nowym stanie prawnym ustanowienia adwokata lub radcy prawnego może domagać się osoba fizyczna, prawna lub inna jednostka organizacyjna (np. stowarzyszenie zwykłe), której ustawa przyznaje zdolność występowania przed sądem, a która nie została zwolniona od kosztów sądowych. Stosowny wniosek należy zgłosić wraz z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych lub osobno, na piśmie lub ustnie do protokołu w czasie posiedzenia sądu.

Wniosek o ustanowienie pełnomocnika składamy w sądzie, w którym sprawa ma zostać wytoczona,  lub w sądzie, w którym już się toczy. Osoba fizyczna musi dołączyć do wniosku oświadczenie, że nie jest w stanie ponieść kosztów wynagrodzenia pełnomocnika bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oświadczenie powinno obejmować szczegółowe dane o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania. Jego wzór i sposób udostępniania zostanie określony przez Ministra Sprawiedliwości.

Osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna powinna z kolei wykazać, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów wynagrodzenia. Wydaje się więc, że w tym przypadku samo oświadczenie zainteresowanej strony może nie być wystarczające. Konieczne może się okazać przedstawienie np. stosownej dokumentacji finansowej.

Od osoby fizycznej sąd może odebrać przyrzeczenie potwierdzające zarówno prawdziwość i rzetelność złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym, jak również znajomość konsekwencji złożenia oświadczenia niezgodnego z prawdą. Zarówno w przypadku osoby fizycznej, jak i prawnej lub jednostki organizacyjnej, uzyskanie pomocy prawnej na podstawie świadomie podanych nieprawdziwych okoliczności będzie skutkować grzywną (niezależnie od obowiązku zapłacenia adwokatowi lub radcy stosownego wynagrodzenia). Sąd może wymierzyć ją w wysokości do 5000 zł (art. 163 § 1 k.p.c.).

Sąd uwzględni wniosek, jeżeli uzna potrzebę udziału profesjonalnego pełnomocnika w sprawie. Tak więc decydując o ustanowieniu pełnomocnika, sędzia bierze pod uwagę dwie grupy okoliczności. Po pierwsze, strona musi wykazać, iż jej sytuacja finansowa nie pozwala na skorzystanie z usług profesjonalisty na zasadach komercyjnych. Właśnie temu służy składanie odpowiedniego oświadczenia przez osobę fizyczną oraz wykazywanie przez osobę prawną lub jednostkę organizacyjną braku odpowiednich środków, o czym była mowa wyżej. Co więcej, sąd może zarządzić w tym celu stosowne dochodzenie (o czym będzie jeszcze mowa). Po drugie, sąd ma pełną swobodę uznania potrzeby występowania w sprawie zawodowego pełnomocnika. Tak więc ustawa nie nakazuje sędziemu badać jedynie stanu finansów strony. Znaczący może być również stopień komplikacji stanu faktycznego i prawnego. A zatem może zdarzyć się tak, iż mimo że strona nie może sobie pozwolić np. na radcę, to jednak sąd nie uzna potrzeby ustanowienia go z urzędu ze względu na błahość sprawy lub oczywistość stanu faktycznego.

Co istotne, zgłoszenie wniosku o udzielenie pomocy prawnej nie będzie mogło służyć przewlekaniu sprawy – o ile sędzia nie zdecyduje inaczej, wniosek nie wstrzyma biegu toczącego się postępowania. Oznacza to, że do momentu jego rozpoznania sąd będzie mógł podejmować kolejne czynności służące wyjaśnieniu sprawy (np. przesłuchania świadków). Jedyny wyjątek zachodzi wówczas, gdy wniosek złoży powód w pozwie lub przed wytoczeniem powództwa. Wówczas przed nadaniem sprawie dalszego biegu sąd jest zobowiązany ustosunkować się do niego.

O ustanowieniu pełnomocnika sąd orzeka postanowieniem (może wydać je także referendarz sądowy), na które przysługuje zażalenie na zasadach ogólnych. Ustanowienie adwokata lub radcy prawnego jest równoznaczne z udzieleniem mu pełnomocnictwa procesowego, co oznacza, że od chwili wydania postanowienia może on podejmować wszelkie przewidziane przepisami czynności na rzecz strony. Jeżeli wniosek zostanie oddalony, a więc sąd nie zgodzi się na ustanowienie pełnomocnika z urzędu, strona nie będzie mogła ponownie domagać się ustanowienia go w oparciu o okoliczności, które powołała już raz w uzasadnieniu oddalonego wniosku. Taki powtarzający argumentację wniosek zostanie przez sąd odrzucony jako niespełniający kryteriów formalnych. Na postanowienie o odrzuceniu nie przysługuje zażalenie.

Nowelizacja wprowadziła do przepisów kodeksu jeszcze jedno nowe rozwiązanie, mające służyć, jak się wydaje, poprawie jakości pomocy prawnej świadczonej przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu. Otóż, co do zasady, konkretnego adwokata lub radcę wyznacza okręgowa rada adwokacka lub, odpowiednio, rada okręgowej izby radców prawnych w ciągu dwóch tygodni od momentu, w którym zwróci się o to sąd. Jest to reguła, od której dotychczas nie było wyjątków: stronie asystował pełnomocnik wyznaczony przez samorząd adwokacki lub radcowski zgodnie z regulacjami wewnętrznymi korporacji. Nowe przepisy dają nam możliwość wskazania go z imienia i nazwiska. Jeśli tak postąpimy, wówczas, w miarę możliwości i w porozumieniu ze wskazanym adwokatem lub radcą prawnym, samorząd wyznaczy go do pełnienia funkcji pełnomocnika. Daje to stronie możliwość wybrania osoby, którą zna i której ufa.

Warto pamiętać, że ustanowienie pełnomocnika podlega kontroli w toku sprawy. To, że sąd przychyli się do wniosku, nie oznacza, że później nie może zmienić tej decyzji. Sąd może zarządzić stosowne dochodzenie, jeżeli na podstawie okoliczności sprawy lub oświadczeń strony przeciwnej poweźmie wątpliwości co do stanu majątku strony domagającej się lub już korzystającej z pomocy prawnej. Jeśli okaże się, że okoliczności, na podstawie których sąd przyznał pomoc prawną nie istniały lub przestały istnieć, ustanowienie adwokata lub radcy prawnego zostanie cofnięte. Na takie postanowienie stronie przysługuje zażalenie. W przypadku cofnięcia pomocy prawnej strona jest zobowiązana uiścić wynagrodzenie adwokata lub radcy prawnego, z którego pomocy korzystała.

Omawiane rozwiązania zawarte są w znowelizowanych art. 117–124 k.p.c.


Podstawa prawna:

 

  1. Ustawa z dnia 17 grudnia 2009 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw – Dz. U. z 2010 r. Nr 7, poz. 45.
  2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego – Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.
  3. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 czerwca 2008 r., P 37/07 – Dz. U. Nr 110, poz. 706.


 

Powrót


Bliżej ObywatelaBiuletynCiekawe artykułyGaleriaPokój prasowy

Newsletter

Zapisz się do naszego Newslettera

Sonda

Czy jest Pan/Pani zadowolony/a z udzielonej porady w Centrum?




Statystyka

Kraków
Liczba osób:1090
Liczba porad i informacji:2329

Brzesko
Liczba osób:301
Liczba porad i informacji:620

Bochnia
Liczba osób:331
Liczba porad i informacji:732

Oświęcim
Liczba osób:1
Liczba porad i informacji:1

Maków
Liczba osób:1
Liczba porad i informacji:1

www.programszwajcarski.gov.pl
www.swiss-contribution.admin.ch/poland/

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego