PROJEKT WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ SZWAJCARIĘ W RAMACH SZWAJCARSKIEGO
PROGRAMU WSPÓŁPRACY Z NOWYMI KRAJAMI CZŁONKOWSKIMI UNII EUROPEJSKIEJ

PROJECT SUPPORTED BY GRANT FROM SWITZERLAND THROUGH
THE SWISS CONTRIBUTION TO THE ENLARGED EUROPEAN UNION
Do druku

Prawo cywilne

Ubezwłasnowolnienie


2012-03-01

Zdarza się, że osoba dorosła z uwagi na stan zdrowia nie jest w stanie prowadzić swoich spraw samodzielnie. Sytuacja taka może być spowodowana różnymi okolicznościami: chorobą, niedorozwojem umysłowym, zaburzeniami psychicznymi (np. nałogami). Aby móc pomagać takiej osobie, np. w załatwianiu różnych spraw w urzędach, występując w jej imieniu przed organami, czy też podpisując za nią najróżniejsze wnioski, należy uregulować od strony prawnej kwestię reprezentowania takiej osoby.

Jeżeli osoba dotknięta chorobą jest w stanie wyrazić swobodnie swoją wolę (np. jest w pełni władz umysłowych, jednak choroba uniemożliwia jej poruszanie się), często do załatwiania różnych spraw wystarczające jest sporządzenie pisemnego pełnomocnictwa. Należy jednak pamiętać o kilku bardzo ważnych rzeczach:
• na podstawie pełnomocnictwa ogólnego jesteśmy w stanie dokonywać za osobę tylko czynności zwykłego zarządu;
• do czynności przekraczających zwykły zarząd konieczne jest pełnomocnictwo określające rodzaj takich czynności lub pełnomocnictwo do dokonania konkretnej czynności;
• jeżeli do dokonania jakiejś czynności potrzebna jest forma szczególna (np. przy sprzedaży mieszkania konieczne jest sporządzenie aktu notarialnego), pełnomocnictwo do dokonania takiej czynności musi być udzielone w takiej samej formie.

Dlatego jeżeli niezdolność danej osoby do prowadzenia swoich spraw ma charakter trwały, a może ona swobodnie wyrazić swoją wolę, dobrze jest od razu sporządzić pełnomocnictwo w formie aktu notarialnego, obejmujące możliwie najszerszy zakres spraw.

Takie rozwiązanie może nie być możliwe, jeżeli osoba wskutek choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego, zaburzeń psychicznych (szczególnie pijaństwa lub narkomanii) nie jest w stanie kierować swoim postępowaniem. Wówczas może się okazać, że jedynym sposobem udzielenia pomocy takiej osobie będzie jej ubezwłasnowolnienie.

Postępowanie o ubezwłasnowolnienie wszczynane jest na wniosek osoby uprawnionej. Z wnioskiem może wystąpić:
• małżonek osoby, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie;
• krewni w linii prostej (czyli dziadkowie, rodzice, dzieci, wnuki) oraz rodzeństwo osoby, której wniosek dotyczy, pod warunkiem jednak, że osoba taka nie ma przedstawiciela ustawowego;
• przedstawiciel ustawowy osoby, której wniosek dotyczy.

Wniosek należy złożyć do sądu okręgowego właściwego ze względu na miejsce zamieszkania (a w jego braku  miejsca pobytu) osoby, której wniosek dotyczy.

Jeżeli podstawą ubezwłasnowolnienia jest choroba psychiczna lub niedorozwój umysłowy, konieczne jest przedstawienie sądowi świadectwa lekarskiego o stanie psychicznym osoby ubezwłasnowalnianej wydanego przez lekarza psychiatrę lub opinii psychologa o stopniu niepełnosprawności umysłowej takiej osoby. W przypadku wystąpienia z wnioskiem z powodu pijaństwa czy narkomanii należy liczyć się z tym, że sąd zażąda zaświadczenia z odpowiedniej poradni zajmującej się wyprowadzaniem z danego nałogu.

Zarówno wniosek, jak i dołączone do niego dokumenty muszą uprawdopodabniać istnienie choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego czy innych zaburzeń psychicznych.

Co istotne, sam fakt wystąpienia wskazanych powyżej okoliczności (choroby, zaburzeń) nie przesądza o tym, że dana osoba zostanie przez sąd ubezwłasnowolniona. W postępowaniu o ubezwłasnowolnienie danej osoby najważniejszy jest bowiem jej interes, gdyż celem omawianej instytucji jest niesienie pomocy w załatwianiu spraw osobistych i majątkowych. Interes wnioskującego o ubezwłasnowolnienie czy też interes osób trzecich (w tym również np. instytucji) nie ma tu znaczenia. Sąd nie orzeknie więc o ubezwłasnowolnieniu, jeżeli jedynym argumentem podnoszonym przez wnioskującego będzie chęć „ułatwienia sobie życia”.

Osoba, której wniosek dotyczy, w toku postępowania jest badana przez biegłego lekarza psychiatrę lub neurologa, a także psychologa, którzy oceniają jej zdolność do samodzielnego kierowania swoim postępowaniem i prowadzenia swoich spraw. Czasami konieczne jest oddanie osoby pod obserwację w zakładzie leczniczym. Poza stanem zdrowia badana jest również sytuacja osobista, zawodowa i majątkowa osoby, której wniosek dotyczy, rodzaj spraw wymagających prowadzenia przez tę osobę oraz sposób zaspokajania jej potrzeb życiowych. Może się zdarzyć, że sąd zobowiąże zamieszkujących wspólnie z osobą, której wniosek dotyczy, do złożenia wykazu należącego do niej majątku.

Po zbadaniu wszystkich okoliczności sąd:
• wydaje postanowienie o ubezwłasnowolnieniu całkowitym  wówczas osoba pozbawiona zostaje zdolności do czynności prawnych i w związku z tym, jeżeli nie pozostaje już pod władzą rodzicielską, ustanawiany jest dla niej opiekun, lub
• wydaje postanowienie o ubezwłasnowolnieniu częściowym dzieje się tak, jeżeli stan zdrowia nie uzasadnia ubezwłasnowolnienia całkowitego, jednak osoba potrzebuje pomocy do prowadzenia swoich spraw; w takim wypadku ustanawiany jest dla niej kurator, albo
• oddala wniosek, jeżeli stwierdzi, że nie ma przesłanek do orzeczenia ubezwłasnowolnienia.

Wydanie postanowienia o ubezwłasnowolnieniu nie oznacza, że dana osoba nie będzie mogła już nigdy samodzielnie o sobie decydować. Jeżeli bowiem ustaną powody, dla których ubezwłasnowolnienie zostało orzeczone  sąd uchyli je (na wniosek lub z urzędu). Może również w przypadku zmiany stanu zdrowia zmienić ubezwłasnowolnienie całkowite na częściowe lub na odwrót.

Na koniec warto dodać, że osoba, która złożyła wniosek o ubezwłasnowolnienie w złej wierze lub lekkomyślnie, może zostać ukarana przez sąd karą grzywny.

Podstawa prawna:
1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r.  Kodeks cywilny  Dz. U. Nr 16, poz. 93 z późn. zm.
2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego – Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.

 

Powrót


Bliżej ObywatelaBiuletynCiekawe artykułyGaleriaPokój prasowy

Newsletter

Zapisz się do naszego Newslettera

Sonda

Czy uważasz inicjatywę, jaką jest możliwość skorzystania z bezpłatnego dostępu do porad prawnych i obywatelskich za istotną?




Statystyka

Kraków
Liczba osób:1090
Liczba porad i informacji:2329

Brzesko
Liczba osób:301
Liczba porad i informacji:620

Bochnia
Liczba osób:331
Liczba porad i informacji:732

Oświęcim
Liczba osób:1
Liczba porad i informacji:1

Maków
Liczba osób:1
Liczba porad i informacji:1

www.programszwajcarski.gov.pl
www.swiss-contribution.admin.ch/poland/

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego