PROJEKT WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ SZWAJCARIĘ W RAMACH SZWAJCARSKIEGO
PROGRAMU WSPÓŁPRACY Z NOWYMI KRAJAMI CZŁONKOWSKIMI UNII EUROPEJSKIEJ

PROJECT SUPPORTED BY GRANT FROM SWITZERLAND THROUGH
THE SWISS CONTRIBUTION TO THE ENLARGED EUROPEAN UNION
Do druku

Prawo cywilne

Władza rodzicielska


2011-03-18

Zasadą jest, że władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom, którzy w związku z tym mają prawo i zarazem obowiązek opiekować się dzieckiem i jego majątkiem, wychowywać je, troszcząc się o jego fizyczny i duchowy rozwój oraz przygotowując należycie do dorosłego życia.

Władza rodzicielska powinna być wykonywana z poszanowaniem godności i praw dziecka, z uwzględnieniem jego dobra oraz interesu społecznego. Może się jednak zdarzyć, że z różnych względów rodzice nie są wstanie podołać temu obowiązkowi. W takim wypadku możliwe jest ograniczenie, zawieszenie lub pozbawienie władzy rodzicielskiej. Co istotne, może to nastąpić tylko w przypadkach określonych w ustawie i tylko na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu.

Z ograniczeniem praw rodzicielskich mamy do czynienia, jeżeli zagrożone jest dobro dziecka. Dla zastosowania tego środka ochrony nie jest więc konieczne naruszenie dobra dziecka, wystarczy sam stan zagrożenia. Nie ma przy tym znaczenia, czy zachowanie rodziców, które spowodowało takie zagrożenie, jest przez nich zawinione, czy też jest efektem ich nieudolności, braku zaradności. Chodzi tu bowiem o ochronę dziecka przy jednoczesnym niesieniu pomocy rodzicom, którzy z różnych względów nie radzą sobie z należytym wychowywaniem.

Jeżeli okoliczność stanowiąca przeszkodę w wykonywaniu władzy rodzicielskiej ma charakter przemijający, sąd może orzec o zawieszeniu tej władzy. W literaturze przedmiotu podkreśla się, że przeszkoda musi na pewien czas całkowicie wyłączać możliwość wykonywania władzy rodzicielskiej. Fakt ustania przesłanek zawieszenia nie powoduje automatycznego odzyskania przez rodziców władzy. W takim wypadku konieczne jest zwrócenie się do sądu opiekuńczego o uchylenie zawieszenia.

Rodzice zostają pozbawieni władzy rodzicielskiej, jeżeli:
•    przeszkoda w wykonywaniu obowiązków rodzica ma charakter trwały,
•    rodzice nadużywają swojej władzy,
•    rodzice w sposób rażący zaniedbują swoje obowiązki wobec dziecka.

Ponadto sąd może orzec pozbawienie władzy rodzicielskiej, jeżeli pomimo udzielonej pomocy nie ustały przyczyny, dla których zarządził wcześniej umieszczenie dziecka w rodzinie zastępczej albo w placówce opiekuńczo-wychowawczej. Chodzi tu zwłaszcza o sytuacje, gdy rodzice trwale nie interesują się dzieckiem. Jeżeli sąd opiekuńczy stwierdzi istnienie realnego zagrożenia dobra dziecka wywołane przez rodzica, również wówczas może wydać orzeczenie o pozbawieniu władzy rodzicielskiej. Jest to najdalej idący środek ingerencji w sferę stosunków pomiędzy rodzicami a dziećmi.

W orzecznictwie wskazuje się, że przez trwałą przeszkodę, uniemożliwiającą wykonywanie władzy rodzicielskiej, należy rozumieć taki układ stosunków, który wyłącza sprawowanie przez rodziców władzy rodzicielskiej na stałe w tym sensie, że albo według rozsądnego przewidywania nie można ustalić czasu trwania tego układu, albo  co najmniej  że układ ten będzie istniał przez czas długi. Tytułem przykładu wskazuje się tu wyjazd za granicę z zamiarem stałego pobytu, skazanie na karę pozbawienia wolności na czas dłuższy  aż do chwili upełnoletnienia się dziecka.

Z kolei z nadużywaniem władzy rodzicielskiej mamy do czynienia w przypadku wysoce nagannego zachowania się rodziców wobec dziecka, przejawiającego się na przykład nadmiernym karceniem, zmuszaniem do nieodpowiedniej pracy, nakłanianiem do popełnienia przestępstw, wykorzystywaniem seksualnym.

Rażące zaniedbywanie obowiązków wobec dziecka stanowi najczęstszą przyczynę pozbawiania praw rodzicielskich. Chodzi tu przy tym nie tylko o poważne zaniedbanie, ale również o zaniedbanie o mniejszej wadze, jednak nacechowane w dużym stopniu złą wolą, uporczywością czy niepoprawnością. Tytułem przykładu wskazuje się nadużywanie alkoholu, uprawianie przestępczego procederu czy uchylanie się od świadczeń alimentacyjnych względem dziecka. Również wychowywanie dziecka w sposób, który doprowadził do stanu wyobcowania środowiskowego, nieufności i lęku oraz spowodował potrzebę udzielenia natychmiastowej pomocy stanowi, zdaniem sądu, przesłankę do pozbawienia praw rodzicielskich. Pozbawienie przez ojca kilkuletniego dziecka naturalnego środowiska rodzinnego i bezpośredniej opieki matki oraz możliwości wychowywania się wspólnie z małoletnim rodzeństwem i zatrzymanie go na stałe  wbrew woli matki  w obcym kraju zawiera elementy nadużycia władzy rodzicielskiej, które uzasadniają pozbawienie ojca tej władzy. Także odmowa zgody na przysposobienie dziecka ze strony ojca czy matki sprawujących władzę rodzicielską, podyktowana tylko ich egoistycznym nastawieniem, nieliczącym się zupełnie z dobrem dziecka, uzasadnia odebranie władzy rodzicielskiej.

Co ciekawe, Sąd Najwyższy nie uznał za nadużywanie władzy rodzicielskiej działań ojca, który kierując się uczuciem dziecka, odmówił zgody na przysposobienie go przez obecnego męża matki dziecka, chociaż dziecko było w nowej rodzinie wychowywane należycie i było do swego ojczyma przywiązane.

Pozbawienie władzy rodzicielskiej nie ma charakteru generalnego i może się zdarzyć, że zostanie orzeczone tylko wobec jednego z dzieci.  

Fakt pozbawienia rodziców władzy nie oznacza zerwania więzów pomiędzy nimi a dziećmi. Niezależnie bowiem od władzy rodzicielskiej rodzice oraz ich dziecko mają prawo, a nawet obowiązek utrzymywania ze sobą kontaktów, chyba że sąd zakaże spotykania się z dzieckiem. Rodzice mają także obowiązek płacenia alimentów.

Jeżeli ustanie przyczyna, dla której wydane zostało orzeczenie o pozbawieniu władzy rodzicielskiej, możliwe jest przywrócenie jej przez sąd.

Podstawa prawna:
Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r.  Kodeks rodzinny i opiekuńczy  Dz. U. Nr 9, poz. 59 z późn. zm.

Powrót


Bliżej ObywatelaBiuletynCiekawe artykułyGaleriaPokój prasowy

Newsletter

Zapisz się do naszego Newslettera

Sonda

Czy jest Pan/Pani zadowolony/a z udzielonej porady w Centrum?




Statystyka

Kraków
Liczba osób:1090
Liczba porad i informacji:2329

Brzesko
Liczba osób:301
Liczba porad i informacji:620

Bochnia
Liczba osób:331
Liczba porad i informacji:732

Oświęcim
Liczba osób:1
Liczba porad i informacji:1

Maków
Liczba osób:1
Liczba porad i informacji:1

www.programszwajcarski.gov.pl
www.swiss-contribution.admin.ch/poland/

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego