PROJEKT WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ SZWAJCARIĘ W RAMACH SZWAJCARSKIEGO
PROGRAMU WSPÓŁPRACY Z NOWYMI KRAJAMI CZŁONKOWSKIMI UNII EUROPEJSKIEJ

PROJECT SUPPORTED BY GRANT FROM SWITZERLAND THROUGH
THE SWISS CONTRIBUTION TO THE ENLARGED EUROPEAN UNION
Do druku

Prawo cywilne

Zajęcie komornicze


2012-11-06

Egzekucja może być prowadzona z każdego składnika majątku dłużnika (chyba że z treści tytułu wykonawczego wynika, iż nie wszystkie części majątku dłużnika podlegają egzekucji), wszelkimi przewidzianymi w przepisach sposobami, które są potrzebne do realizacji tytułu wykonawczego.


Egzekucja z ruchomości rozpoczyna się od jej zajęcia przez komornika, który dokonuje wpisania ruchomości do protokołu zajęcia.  Zajęcie uważa się za dokonane w chwili podpisania protokołu. Aby było powszechnie wiadome, że dana rzecz została zajęta w trybie egzekucji, komornik przymocowuje do niej kartkę ze swoją pieczęcią.

Zanim jednak komornik przystąpi do zajęcia, niejednokrotnie musi wyszukać ruchomość, która mogłaby podlegać takiemu zajęciu. Wierzyciel może zlecić komornikowi za wynagrodzeniem poszukiwanie stosownych ruchomości należących do majątku dłużnika. W razie potrzeby komornik może posunąć się do zarządzenia otworzenia mieszkania oraz innych pomieszczeń i schowków dłużnika, jak również przeszukania jego rzeczy, mieszkania i schowków, a nawet odzieży, którą dłużnik ma na sobie. Jeśli w czasie dokonywania czynności egzekucyjnych w mieszkaniu dłużnika komornik zauważy, że dłużnik oddał poszukiwane przedmioty swemu domownikowi lub innej osobie do ukrycia, może przeszukać również odzież tej osoby oraz przedmioty, jakie ma ona przy sobie. Co istotne, przeszukanie odzieży na osobie dłużnika oraz przedmiotów, które dłużnik ma przy sobie, poza miejscem zamieszkania, przedsiębiorstwem, zakładem oraz gospodarstwem dłużnika, może nastąpić na podstawie pisemnego zezwolenia właściwego prezesa sądu rejonowego. Wyjątek stanowią wypadki niecierpiące zwłoki  wówczas przeszukanie może być dokonane bez zezwolenia, jednakże czynność taka musi być niezwłocznie po jej dokonaniu przedstawiona do zatwierdzenia prezesowi sądu rejonowego.

Komornik przeprowadzający egzekucję z ruchomości nie sprawdza jej statusu prawnego, tzn. okoliczności, czy dłużnik jest jej właścicielem, najemcą czy też wyłącznie dzierżycielem. Istotna jest dla niego jedynie okoliczność, czy dłużnik lub wierzyciel egzekwujący faktycznie dysponuje (włada) daną rzeczą, korzysta z niej. Do przyjęcia, że dłużnik włada ruchomością, wystarczy komornikowi stwierdzenie samej możliwości dysponowania nią; bez znaczenia pozostaje natomiast okoliczność, czy dłużnik faktycznie efektywnie korzysta z rzeczy. Zgodnie z przepisami komornik może zająć wyłącznie ruchomość, która:
• znajduje się we władaniu dłużnika,
• znajduje się we władaniu wierzyciela, który do niej skierował egzekucję,
• znajduje się co prawda we władaniu osoby trzeciej, ale osoba ta zgadza się na jej zajęcie (w tym również w sposób konkludentny – dorozumiany, np. poprzez podpisanie protokołu) albo przyznaje, że rzecz stanowi własność dłużnika,
• znajduje się we władaniu osoby zamieszkującej wspólnie z dłużnikiem i osoba ta nie udowodniła, że rzecz jest jej własnością (ten przypadek dotyczy jednak tylko egzekucji świadczeń alimentacyjnych),
• znajduje się we władaniu osoby trzeciej, ale czynność prawna, na mocy której osoba trzecia przejęła dany przedmiot we władanie, uznana została za bezskuteczną albo zajęcie wynika wprost z treści tytułu wykonawczego obejmującego postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia, w którym zaznaczono, że na zabezpieczenie roszczeń pieniężnych wierzyciela należy zająć oznaczone ruchomości będące we władaniu wskazanej w nim osoby trzeciej.

Komornik może zatem dokonać zajęcia rzeczy znajdujących się w:
• pomieszczeniach pozostających w dyspozycji dłużnika, np. w zajmowanym przez niego mieszkaniu, magazynie, garażu, warsztacie,
• obrębie jego nieruchomości, np. maszyn czy pojazdów znajdujących się na jego posesji.

Zazwyczaj komornik zajmuje ruchomości znajdujące się we władaniu dłużnika. Gdy rzecz ruchoma znajduje się w mieszkaniu lub w innym miejscu zajmowanym przez dłużnika wspólnie z osobami trzecimi, zwłaszcza z członkami rodziny, to  gdy nic innego nie wynika z charakteru rzeczy lub innych szczególnych okoliczności  komornik może przyjąć, że jest ona co najmniej we współwładaniu dłużnika (tzn. korzysta on z danego przedmiotu wspólnie z inną osobą), i już to upoważnia komornika do jej zajęcia. Egzekucja z ruchomości znajdujących się u dłużnika, którymi współwłada on z osobą trzecią, jest bowiem jak najbardziej dopuszczalna. Ma to istotne znaczenie w przypadku, gdy dłużnik pozostaje w ustawowej wspólności małżeńskiej. Zajęciu ruchomości będących we władaniu (współwładaniu) dłużnika wchodzących w skład majątku wspólnego dłużnika i jego małżonka nie stoi na przeszkodzie okoliczność, że tytułowi egzekucyjnemu wydanemu przeciwko dłużnikowi nie została nadana klauzula wykonalności także przeciwko jego małżonkowi.

Dłużnik w czasie dokonywania zajęcia powinien zawiadomić komornika o ewentualnych prawach osób trzecich do zajmowanych ruchomości. Jeżeli dłużnik nie jest obecny przy przeprowadzaniu wskazanych czynności, powinien dokonać takiego zawiadomienia niezwłocznie po otrzymaniu protokołu zajęcia. Dokonując zawiadomienia, dłużnik powinien wskazać komornikowi nie tylko przedmioty znajdujące się w jego władaniu, co do których osobom trzecim przysługuje prawo żądania zwolnienia ich od egzekucji, ale również adresy tych osób. Komornik zawiadamia wymienione przez dłużnika osoby o dokonaniu zajęcia. Co istotne, informacja o prawach osób trzecich nie stanowi przeszkody w dokonaniu zajęcia, komornik nie rozstrzyga bowiem o uprawnieniach osób trzecich. Należy jednak podkreślić, że jeżeli dłużnik albo komornik nie dopełni tego obowiązku informacyjnego, może to rodzić po stronie każdego z nich odpowiedzialność odszkodowawczą wobec osób trzecich.

W kontekście wskazanych powyżej zasad przeprowadzania egzekucji z ruchomości szczególnego znaczenia nabiera kwestia, w jaki sposób przed zajęciem mogą bronić się osoby trzecie. Sposób obrony praw zależy od tego, czy postępowanie komornika narusza przewidziane przepisami prawa procedury, czy też przy zachowaniu procedury narusza prawa osób trzecich.
 
W razie dokonania zajęcia rzeczy znajdującej się we władaniu osoby trzeciej z naruszeniem wymogu uzyskania zgody tej osoby lub uzyskania jej oświadczenia, że prawo własności rzeczy przysługuje dłużnikowi, osoba trzecia może bronić się skargą na czynności komornika, bowiem takie zajęcie uznaje się dokonane z naruszeniem przepisów o postępowaniu egzekucyjnym.

Skarga przysługuje nie tylko na działania komornika, ale również na jego zaniechania. Wnosi się ją albo do sądu, przy którym działa komornik albo  jeżeli egzekucję prowadzi komornik spoza właściwego rewiru  do sądu, który byłby właściwy według zasad ogólnych, tzn. sądu, w którego okręgu znajdują się ruchomości. Skargę należy wnieść w terminie tygodnia od dnia:
• dokonania/zaniechania czynności, jeżeli skarżący był obecny przy czynności lub był o jej terminie zawiadomiony,
• zawiadomienia skarżącego o dokonaniu czynności,
• dowiedzenia się skarżącego o dokonanej/zaniechanej czynności, jeżeli nie został on zawiadomiony.

Skarga wniesiona po terminie, nieopłacona lub z innych przyczyn niedopuszczalna albo skarga niekompletna, nieuzupełniona w wyznaczonym przez sąd terminie, podlega co do zasady odrzuceniu przez sąd.

Z kolei jeżeli przedmiot, do którego osoba trzecia (w tym również małżonek dłużnika) zgłasza prawo, zajęto zgodnie z przepisami, tzn. komornik uzyskał zgodę lub oświadczenie, osoba trzecia może jedynie żądać zwolnienia zajętego przedmiotu od egzekucji w drodze powództwa o zwolnienie zajętych przedmiotów od egzekucji, czyli tzw. powództwa ekscydencyjnego. Taki sam środek obrony przysługuje osobie trzeciej, jeżeli w tytule wykonawczym zaznaczono, że na zabezpieczenie roszczeń pieniężnych wierzyciela należy zająć oznaczone ruchomości będące we władaniu tej osoby i komornik dokonuje zajęcia pomimo sprzeciwu i podniesienia przez osobę trzecią, że zajmowana rzecz nie stanowi własności dłużnika; takie postępowanie komornika również nie narusza przepisów prawa egzekucyjnego. Jeżeli zatem osoba trzecia uważa, że skierowanie egzekucji do danego przedmiotu narusza jej prawa, ma prawo żądać w drodze powództwa zwolnienia zajętego przedmiotu od egzekucji. Powództwo kieruje się przeciwko wierzycielowi egzekwującemu (to on jest stroną pozwaną). W sytuacji, gdy dłużnik twierdzi, że skierowanie egzekucji do spornej ruchomości jest jak najbardziej zasadne i prawidłowe, osoba trzecia powinna obok wierzyciela pozwać również dłużnika.

Przepisy wskazują, że pozew co do zasady można wnieść od chwili dokonania zajęcia, nie później jednak niż w terminie miesiąca od dnia dowiedzenia się o naruszeniu prawa. W praktyce wniesienie powództwa nie jest możliwe po dokonaniu sprzedaży ruchomości. Potem osoba trzecia może jedynie żądać w drodze odrębnego powództwa zwrotu wyegzekwowanego świadczenia lub naprawienia szkody wyrządzonej na skutek skierowania egzekucji do danego przedmiotu.
Pozew o zwolnienie zajętego przedmiotu od egzekucji należy złożyć do sądu, w którego okręgu egzekucja jest prowadzona.

W przypadku, gdy zajęcia dokonano w toku egzekucji prowadzonej w sposób oczywiście sprzeczny z treścią tytułu wykonawczego lub gdy osoba trzecia sprzeciwiła się prowadzeniu egzekucji, osoba ta ma prawo złożenia wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego w całości lub w części. Organ egzekucyjny umarza bowiem odpowiednio postępowanie, jeżeli egzekucja skierowana jest przeciwko osobie, która według klauzuli wykonalności nie jest dłużnikiem i która sprzeciwiła się prowadzeniu egzekucji albo jeżeli prowadzenie egzekucji pozostaje z innych powodów w oczywistej sprzeczności z treścią tytułu wykonawczego. Jeżeli więc w stosunku do osoby skierowano egzekucję, gdyż nosi to samo imię i nazwisko co dłużnik, i osoba ta zgłosiła sprzeciw wobec prowadzenia przeciw niej egzekucji, może ona w następnej kolejności skutecznie żądać umorzenia postępowania egzekucyjnego. Podobnie będzie mogła postąpić osoba, jeżeli egzekucja została skierowana do rzeczy, która nie jest tożsama z rzeczą wskazaną w tytule wykonawczym. Umorzenia może żądać również małżonek dłużnika, przeciwko któremu wierzyciel nie uzyskał klauzuli wykonalności, a mimo to została przeciwko niemu skierowana egzekucja, albo jeżeli klauzula wykonalności została wydana przeciwko małżonkowi z ograniczeniem jego odpowiedzialności do majątku objętego wspólnością majątkową, zaś w toku egzekucji zajęte zostały przedmioty stanowiące majątek osobisty małżonka dłużnika.

Podstawa prawna:
Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego – Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.

Powrót


Bliżej ObywatelaBiuletynCiekawe artykułyGaleriaPokój prasowy

Newsletter

Zapisz się do naszego Newslettera

Sonda

Czy uważasz inicjatywę, jaką jest możliwość skorzystania z bezpłatnego dostępu do porad prawnych i obywatelskich za istotną?




Statystyka

Kraków
Liczba osób:1090
Liczba porad i informacji:2329

Brzesko
Liczba osób:301
Liczba porad i informacji:620

Bochnia
Liczba osób:331
Liczba porad i informacji:732

Oświęcim
Liczba osób:1
Liczba porad i informacji:1

Maków
Liczba osób:1
Liczba porad i informacji:1

www.programszwajcarski.gov.pl
www.swiss-contribution.admin.ch/poland/

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego