PROJEKT WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ SZWAJCARIĘ W RAMACH SZWAJCARSKIEGO
PROGRAMU WSPÓŁPRACY Z NOWYMI KRAJAMI CZŁONKOWSKIMI UNII EUROPEJSKIEJ

PROJECT SUPPORTED BY GRANT FROM SWITZERLAND THROUGH
THE SWISS CONTRIBUTION TO THE ENLARGED EUROPEAN UNION
Do druku

Prawo finansowe

Odzyskanie zawieszonej emerytury


2012-12-13

Zawieszenie prawa do emerytury z powodu kontynuowania zatrudnienia osobom, które nabyły to prawo w okresie od 8 stycznia 2009 r. do 31 grudnia 2010 r., narusza zasadę zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa  tak orzekł w dniu 13 listopada 2012 r. Trybunał Konstytucyjny.

Osoba, która osiągnęła powszechny wiek emerytalny, nabywa prawo do emerytury. W obecnym stanie prawnym prawo to ulega jednak zawieszeniu, jeżeli osoba kontynuuje swoje zatrudnienie u dotychczasowego pracodawcy. W praktyce oznacza to, że jeżeli kobieta  pomimo skończenia 60 lat  i mężczyzna  pomimo skończenia 65 lat  nie przerwali pracy zawodowej, ZUS nie wypłaca im emerytury.

Aby otrzymać świadczenie, osoba w wieku emerytalnym musi rozwiązać stosunek pracy z dotychczasowym pracodawcą, przy czym bez znaczenia jest to, z czyjej inicjatywy rozwiązanie nastąpi: pracodawcy czy pracownika. Istotny jest fakt przerwania zatrudnienia. Przepisy nie zakazują podjęcia pracy na nowo, w tym również u tego samego pracodawcy. Często zatem jest tak, że osoba, która osiągnęła wiek uprawniający do przejścia na emeryturę, rozwiązuje na jeden dzień stosunek pracy, po czym natychmiast nawiązuje go na nowo (zazwyczaj u tego samego pracodawcy). Zdarzenie to powoduje, że emeryt rozpoczyna pobieranie emerytury i jednocześnie nadal pracuje na dotychczasowym stanowisku. Wysokość pobieranego przez niego wynagrodzenia nie wpływa przy tym ani na prawo do pobierania emerytury, ani na wysokość tego świadczenia, bowiem regulacje dotyczące zawieszenia lub zmniejszenia emerytury w przypadku jednoczesnego uzyskiwania dochodów z pracy zarobkowej nie znajdują zastosowania do osób, które osiągnęły powszechny wiek emerytalny.

Od dnia 8 stycznia 2009 r. do dnia 31 grudnia 2010 r. opisana powyżej procedura nie obowiązywała. W konsekwencji we wskazanym okresie osobom, które były w wieku emerytalnym, a nie przerwały pracy, skutkiem czego miały wstrzymaną wypłatę emerytury, oraz osobom, które ten wiek we wskazanym okresie osiągnęły i również nie przerwały dotychczasowego zatrudnienia, ZUS wypłacał emeryturę pomimo kontynuowania pracy. W styczniu 2009 r. z przepisów usunięta bowiem została regulacja, która uzależniała rozpoczęcie wypłaty świadczenia od rozwiązania stosunku pracy (nadmienić trzeba, że emerytom, którzy w dniu 8 stycznia 2009 r. mieli zawieszoną wypłatę emerytury z powodu kontynuacji zatrudnienia, świadczenie mogło być wypłacane wyłącznie po złożeniu wniosku).

Omówione na wstępie przepisy wprowadzające na powrót w styczniu 2011 r. regulację uzależniającą rozpoczęcie wypłaty emerytury od rozwiązania stosunku pracy zmodyfikowały w znaczący sposób uprawnienia do pobierania świadczenia w przypadku osób, które kontynuowały zatrudnienie. Zgodnie z ustawą emeryci, którym emerytura wypłacana była pomimo braku rezygnacji z pracy, do dnia 1 października 2011 r. musieli zadecydować, czy chcą nadal pracować i tym samym rezygnują na ten moment z pobierania emerytury, czy też rozwiązują stosunek pracy i przechodzą na emeryturę.

W konsekwencji część emerytów zdecydowała się kontynuować zatrudnienie i wypłata emerytury została im wstrzymana. Inni zdecydowali się na przejście na emeryturę i nie podjęli już pracy zarobkowej; jeszcze inni rozwiązali stosunek pracy i, co za tym idzie, „zachowali” wypłatę emerytury, a następnie powrócili do pracy.

Dnia 13 listopada 2012 r. Trybunał Konstytucyjny orzekł, że przepis, który nakazał stosowanie procedury uzależniającej rozpoczęcie wypłaty emerytury od rozwiązania stosunku pracy, wobec osób, które przed dniem 1 stycznia 2011 r. nabyły prawo do emerytury bez konieczności rezygnacji z zatrudnienia, jest niezgodny z Konstytucją i jako taki traci moc z dniem ogłoszenia sentencji wyroku w Dzienniku Ustaw, tj. z dniem 22 listopada 2012 r.

Należy zaznaczyć, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie powoduje, że przepis uzależniający rozpoczęcie wypłaty emerytury od rozwiązania stosunku pracy zostaje uchylony. W tym zakresie wszelkie regulacje pozostają bez zmian  w dalszym ciągu osoby, które osiągnęły powszechny wiek emerytalny, aby rozpocząć pobieranie emerytury, muszą rozwiązać stosunek pracy. Orzeczenie rodzi jednak skutki dla osób, którym w związku z nowelizacją z 2010 r. zawieszono wypłatę emerytury z powodu kontynuacji zatrudnienia.

Osoby takie mogą dochodzić swoich praw na kilka sposobów, w zależności od sytuacji, w której obecnie się znajdują.

Ci, którzy przed dniem 1 stycznia 2011 r. przeszli na emeryturę bez rozwiązania umowy o pracę i którzy po wprowadzeniu zakwestionowanej regulacji zdecydowali o kontynowaniu pracy, zostali od dnia 1 października 2011 r. pozbawieni emerytury. Część takich osób odwołała się od decyzji ZUS i ich sprawa trafiła do sądu, który następnie wydał niekorzystny dla nich wyrok utrzymujący w mocy zaskarżoną decyzję. Osoby takie mają obecnie możliwość złożenia na podstawie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego skargi o wznowienie postępowania. Skargę taką należy wnieść w ciągu 3 miesięcy od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, co w omawianym wypadku oznacza, że trzymiesięczny termin do wniesienia skargi upłynie dnia 22 lutego 2013 r.

Inny sposób postępowania powinny wybrać osoby, które nie odwołały się od decyzji ZUS o wstrzymaniu wypłaty emerytury. Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych nie przewiduje procedury wznowienia postępowania w przypadku wydania przez Trybunał Konstytucyjny orzeczenia o niezgodności z Konstytucją przepisu, na podstawie którego wydana została decyzja. W przypadku takim konieczne stanie się skorzystanie z procedury przewidzianej w Kodeksie postępowania administracyjnego (ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych odsyła bowiem do przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego w spawach w niej nieuregulowanych). Oznacza to, że skargę o wznowienie postępowania należy wnieść do organu, który wydał decyzję wstrzymującą wypłatę świadczenia (czyli do ZUS). W tym jednak wypadku termin na wniesienie skargi jest krótszy – wynosi tylko 1 miesiąc od dnia opublikowania orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w Dzienniku Ustaw, tj. do dnia 22 grudnia 2012 r.

Można spotkać się również ze stanowiskiem wskazującym inną drogę dochodzenia wypłaty zaległych świadczeń przez osoby, które nie odwołały się od decyzji ZUS  tzn. poprzez wniesienie do ZUS wniosku o wypłatę zaległej emerytury wraz z odsetkami liczonymi od dnia wstrzymania wypłaty. Nie ma jednak pewności, czy takie pismo zostanie pozytywnie rozpatrzone, dlatego pewniejszą drogą do odzyskania zaległej emerytury wraz z odsetkami jest wniesienie skargi o wznowienie postępowania. 

W obu przypadkach osoby, którym półtora roku temu wstrzymano wypłatę emerytury, powinny również natychmiast złożyć wniosek o podjęcie wypłaty świadczenia. Trzeba jednak zaznaczyć, że na tej podstawie wypłacane będą tylko świadczenia przyszłe.

W jeszcze innej sytuacji znajdują się osoby, które w związku ze zmianą przepisów zdecydowały się na rozwiązanie stosunku pracy i następnie nie mogły już podjąć zatrudnienia (gdyż np. pracodawca nie chciał ich ponownie zatrudnić). Jeżeli w związku z tym poniosły one szkodę, mogą próbować dochodzić od Skarbu Państwa jej naprawienia. Taką odpowiedzialność Skarbu Państwa przewidują przepisy Kodeksu cywilnego, które wśród przesłanek odpowiedzialności wskazują:
• stwierdzenie we właściwym postępowaniu niezgodności z prawem aktu normatywnego (w omawianej sprawie Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność przepisu ustawy z Konstytucją),
• wyrządzenie szkody przez ten akt normatywny (szkodą w omawianym przypadku może być np. pozbawienie możliwości wypracowania wyższej podstawy wymiaru świadczenia na skutek rezygnacji z dobrze płatnej pracy, przejścia na emeryturę i braku możliwości podjęcia pracy na nowo),
• związek przyczynowy pomiędzy szkodą a określonym aktem normatywnym (szkoda powstała w związku z zastosowaniem się emeryta do niekonstytucyjnego przepisu, tzn. uznany za niekonstytucyjny przepis wymógł na emerycie rezygnację z zatrudnienia, co np. uniemożliwiło podwyższenie podstawy wymiaru świadczenia).


Trzeba przy tym podkreślić, że sam fakt uchylenia aktu normatywnego jako niezgodnego z Konstytucją nie jest wystarczający do skutecznego dochodzenia roszczenia odszkodowawczego. Konieczne jest wykazanie, że nastąpiły konkretne działania władzy publicznej podjęte na podstawie aktu normatywnego wydanego niezgodnie z prawem, skierowane wobec określonej osoby, która przez to poniosła szkodę.

Przesłanki odpowiedzialności w postaci szkody i związku przyczynowego wykazać musi poszkodowany. Szkoda obejmuje straty i utracone korzyści. Nie wystarczy jednak tylko wykazanie potencjalnej możliwości uzyskania korzyści, gdyby nie został wydany akt normatywny uznany za niekonstytucyjny. Niezbędne jest również wykazanie, że określone korzyści byłyby w konkretnym przypadku osiągnięte, gdyby nie wprowadzono zakwestionowanego przepisu.

Podstawa prawna:
1. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 listopada 2012 r., K 2/12, Dz. U. poz. 1285;
2. Ustawa z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw  Dz. U. Nr 257, poz. 1726 z późn. zm.;
3. Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych  tekst jedn.: Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 z późn. zm.;
4. Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych – Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 z późn. zm.;
5. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego – Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.;
6. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r.  Kodeks cywilny  Dz. U. Nr 16, poz. 93 z późn. zm.;
7. Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego – tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.


 

Powrót


Bliżej ObywatelaBiuletynCiekawe artykułyGaleriaPokój prasowy

Newsletter

Zapisz się do naszego Newslettera

Sonda

Czy uważasz inicjatywę, jaką jest możliwość skorzystania z bezpłatnego dostępu do porad prawnych i obywatelskich za istotną?




Statystyka

Kraków
Liczba osób:1090
Liczba porad i informacji:2329

Brzesko
Liczba osób:301
Liczba porad i informacji:620

Bochnia
Liczba osób:331
Liczba porad i informacji:732

Oświęcim
Liczba osób:1
Liczba porad i informacji:1

Maków
Liczba osób:1
Liczba porad i informacji:1

www.programszwajcarski.gov.pl
www.swiss-contribution.admin.ch/poland/

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego