PROJEKT WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ SZWAJCARIĘ W RAMACH SZWAJCARSKIEGO
PROGRAMU WSPÓŁPRACY Z NOWYMI KRAJAMI CZŁONKOWSKIMI UNII EUROPEJSKIEJ

PROJECT SUPPORTED BY GRANT FROM SWITZERLAND THROUGH
THE SWISS CONTRIBUTION TO THE ENLARGED EUROPEAN UNION
Do druku

Prawo finansowe

Trybunał Konstutycyjny o sankcjach za nieopłacanie składek


2010-11-29

Opłacanie przez płatników składek pobieranych przez ZUS obwarowane jest sankcjami zarówno przez przepisy ustawy o systemie społecznym, jak i kodeksu karnego. W pewnych okolicznościach może to prowadzić do wielokrotnego ukarania płatnika za ten sam czyn. W wyroku z dnia 18 listopada 2010 r. (sygn. akt P 29/09) Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że takie rozwiązanie jest niezgodne z Konstytucją RP oraz wiążącymi Polskę umowami międzynarodowymi.
 
Listopadowe orzeczenie powinno zainteresować m.in. pracowników i pracodawców. Dotyczy ono przepisów art. 24 ust. 1, art. 98 ust. 1 pkt 1 oraz art. 98 ust. 2 u.s.us. oraz art. 218 § 1 k.k. Zgodnie z art. 24 ust. 1 u.s.u.s., w razie nieopłacenia składek lub opłacenia ich w zaniżonej wysokości  ZUS może wymierzyć płatnikowi składek dodatkową opłatę do wysokości 100 % nieopłaconych składek. Zgodnie natomiast z art. 98 ust. 1 pkt 1 u.s.u.s., kto, jako płatnik składek albo osoba obowiązana do działania w imieniu płatnika nie dopełnia obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne w przewidzianym przepisami terminie, podlega karze grzywny do 5000 zł; zgodnie z art. 98 ust. 2 u.s.u.s. tej samej karze podlega, kto dopuszcza się czynów określonych w ust. 1 przy opłacaniu składek lub dokonywaniu wpłat z innych tytułów, do których poboru obowiązany jest ZUS.
 
Artykuł 218 § 1 k.k. stanowi natomiast, iż kto, wykonując czynności w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, złośliwie lub uporczywie narusza prawa pracownika wynikające ze stosunku pracy lub ubezpieczenia społecznego, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.
 
Wzorcem kontroli były przepisy Konstytucji RP (art. 2), Protokołu Nr 7 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (art. 4 ust. 1) oraz Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych (art. 14 ust. 7) wyrażające zakaz podwójnego orzekania przeciwko temu samemu oskarżonemu w tej samej sprawie.

Aby zobrazować istotę sprawy, tytułem przykładu warto przytoczyć stosowny zapis Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych, który oddaje sens wszystkich przepisów, w oparciu o które orzekał Trybunał. Zgodnie z art. 14 ust. 7 Paktu, nikt nie może być ponownie ścigany lub karany za przestępstwo, za które już raz został prawomocnie skazany lub uniewinniony zgodnie z ustawą i procedurą karną danego kraju.
 
Jak czytamy w komunikacie prasowym opublikowanym na stronie internetowej Trybunału (www.trybunal.gov.pl), „Trybunał stwierdził, że zaskarżone przepisy, tworzące łącznie pewien mechanizm prawny, w sytuacji gdy płatnik będący osobą fizyczną, ze swojej winy nie opłacił należycie składek na ubezpieczenie społeczne lub zdrowotne, dopuszczają «podwójne» jego ukaranie za ten jeden czyn”. Tym samym stoją one w sprzeczności z powołanymi zapisami Konstytucji RP oraz umów międzynarodowych.
 
Trybunał podkreślił, że „dodatkowa opłata”, o której mowa art. 24 ust. 1 u.s.u.s., „mimo swojej nazwy, nie ma na celu zrekompensowania ZUS nieopłacenia w terminie składek (tę funkcję pełnią odsetki od zaległych składek). Jest rodzajem tzw. kary administracyjnej, która pełni funkcję represyjno-prewencyjną (dyscyplinującą), zbliżoną do funkcji kar za wykroczenie lub przestępstwo”.
 
Trybunał odroczył utratę mocy przepisów na okres 18 miesięcy, aby umożliwić ustawodawcy dokonanie niezbędnych poprawek. Mimo że omawiane przepisy w dalszym ciągu obowiązują, w ciągu tego okresu organy stosujące prawo powinny pamiętać o zakazie podwójnego orzekania w tej samej sprawie.

Podstawa prawna:
1.    Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych – tekst jedn.: Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 z późn. zm.
2.    Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny  – Dz. U. Nr 88, poz. 553 z późn. zm.
3.    Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. – Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.
4.    Protokół Nr 7 sporządzony dnia 22 listopada 1984 r. w Strasburgu do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności – Dz. U. z 2003 r. Nr 42, poz. 364
5.    Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich I Politycznych otwarty do podpisu w Nowym Jorku dnia 19 grudnia 1966 r. – zał. do Dz. U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167

Powrót


Bliżej ObywatelaBiuletynCiekawe artykułyGaleriaPokój prasowy

Newsletter

Zapisz się do naszego Newslettera

Sonda

Czy uważasz inicjatywę, jaką jest możliwość skorzystania z bezpłatnego dostępu do porad prawnych i obywatelskich za istotną?




Statystyka

Kraków
Liczba osób:1090
Liczba porad i informacji:2329

Brzesko
Liczba osób:301
Liczba porad i informacji:620

Bochnia
Liczba osób:331
Liczba porad i informacji:732

Oświęcim
Liczba osób:1
Liczba porad i informacji:1

Maków
Liczba osób:1
Liczba porad i informacji:1

www.programszwajcarski.gov.pl
www.swiss-contribution.admin.ch/poland/

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego