PROJEKT WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ SZWAJCARIĘ W RAMACH SZWAJCARSKIEGO
PROGRAMU WSPÓŁPRACY Z NOWYMI KRAJAMI CZŁONKOWSKIMI UNII EUROPEJSKIEJ

PROJECT SUPPORTED BY GRANT FROM SWITZERLAND THROUGH
THE SWISS CONTRIBUTION TO THE ENLARGED EUROPEAN UNION
Do druku

Prawo pracy

Odpowiedzialność pracownika i zleceniobiorcy


2013-11-25

 Co może zrobić pracodawca, gdy pracownik wadliwie wykonuje swoją pracę? Jakie konsekwencje powinien wyciągać przedsiębiorca wobec zleceniobiorców, którzy dostarczają mu źle wykonany produkt?

 
Na wstępie należy zaznaczyć, że odpowiedzialność pracowników za źle wykonaną pracę opiera się na innych zasadach i przepisach niż odpowiedzialność zleceniobiorców. 
 
Za wadliwe wykonanie produktów lub usług (tzn. takie, że efekt pracy jest bezużyteczny) pracodawca może odmówić pracownikowi wypłaty wynagrodzenia. Z kolei w przypadku, gdy wskutek wadliwie wykonanej pracy nastąpiło tylko obniżenie jakości produktu lub usługi, wynagrodzenie powinno zostać odpowiednio zmniejszone. Zgodnie bowiem z ogólnymi zasadami pracownik jest obowiązany wykonywać pracę sumiennie i starannie, a jego wynagrodzenie za pracę powinno być m.in. tak ustalone, aby uwzględniało jakość świadczonej pracy, i przysługuje  co do zasady  tylko za pracę wykonaną.
 
Produkt lub usługa dotknięte są wadą wtedy, gdy nie odpowiadają przyjętym normom jakościowym ze względu na wadliwy sposób ich wykonywania. Jeżeli nie występuje norma jakościowa oznaczona przez właściwe przepisy lub przez czynność prawną albo nie wynika ona z okoliczności, pracownik powinien świadczyć rzeczy średniej jakości.
 
Niewypłacenie lub obniżenie wynagrodzenia możliwe jest jednak tylko wówczas, gdy pracownik ponosi winę za wadliwe wykonanie produktów lub usług. Między wykonaniem wadliwego produktu lub świadczeniem wadliwej usługi a zawinionym zachowaniem się pracownika musi istnieć związek przyczynowy. Oznacza to, że występujące wady muszą stanowić normalne następstwo nagannego zachowania się pracownika. Wynagrodzenia nie będzie można zatem obniżyć, jeżeli pracownik wprawdzie nie wykonał należycie swojej pracy, ale powodem tego było przemęczenie wynikające z nadmiaru nałożonych na niego przez przełożonego obowiązków lub powierzenie do wykonania pracy wymagającej odpowiednich kwalifikacji, których pracownik nie posiada (to pracodawca odpowiada za odpowiedni dobór pracowników). W takiej sytuacji nie ma możliwości obciążenia pracownika konsekwencjami wytworzenia wadliwego produktu lub usługi.
 
Ciężar udowodnienia winy pracownika spoczywa na pracodawcy. Co istotne, wadliwe wykonanie produktu lub usługi nie musi korelować z powstaniem szkody po stronie pracodawcy  Zatem prawo do niewypłacenia lub obniżenia wynagrodzenia jest niezależne od tego, czy pracodawca poniósł jakąś szkodę w związku z niesumiennością lub niestarannością pracownika. Należy jednak pamiętać, że w przypadku zaistnienia szkody pracownik może dodatkowo zostać zobowiązany do jej naprawienia.
 
W przypadku zaistnienia wskazanych powyżej okoliczności pracodawca odpowiednio nie wypłaca wynagrodzenia, gdyż pracownik nie nabył do niego prawa, bądź pomniejsza umówione wynagrodzenie o to, co się pracownikowi nie należy. Jeżeli pracodawca z góry wypłacił wynagrodzenie, a produkt lub usługa były wadliwe z winy pracownika, nienależne kwoty można potrącić z wynagrodzenia tylko za zgodą pracownika lub na podstawie tytułu wykonawczego. Nie ma bowiem podstaw do potrącenia z wynagrodzenia pracownika sum nienależnych. 
 
Przepisy prawa pracy nie nakładają na pracownika bezpośrednio obowiązku usunięcia zaistniałych wad. Przyjmuje się jednak, że skoro pracownik obowiązany jest do dołożenia należytej staranności i sumienności w wykonywaniu obowiązków pracowniczych, to obowiązek taki istnieje. Jeżeli wadliwość produktu lub usługi zostanie przez pracownika usunięta, przysługiwać mu będzie wynagrodzenie odpowiednie do jakości produktu lub usługi, z tym że za czas pracy przy usuwaniu wady wynagrodzenie nie przysługuje. Bez znaczenia jest przy tym okoliczność, czy usuwanie wady miało miejsce w normalnych godzinach pracy czy też po godzinach. Należy jednak wskazać, że zgodnie z orzecznictwem usuwanie następstw wadliwie wykonanej pracy, usterek, nie należy do czasu pracy pracownika, zatem pracodawca może oczekiwać, że pracownik naprawi swój błąd poza normalnymi godzinami pracy. Co ważne, praca tego rodzaju nie będzie stanowiła pracy w godzinach nadliczbowych.
 
Dodatkowo jeżeli w wyniku działań (zaniechań) pracownika pracodawca poniósł szkodę, pracownik w określonych wypadkach może ponosić odpowiedzialność materialną.
 
Przepisy przewidują trzy postaci odpowiedzialności materialnej pracownika:
za szkodę wyrządzoną nieumyślnie,
za szkodę wyrządzoną umyślnie,
za szkodę powstałą wskutek niewyliczenia się pracownika z mienia powierzonego z obowiązkiem zwrotu lub do wyliczenia się.
 
W tym miejscu omówione zostaną dwie pierwsze postaci odpowiedzialności. 
 
Przesłankami odpowiedzialności pracownika za szkodę wyrządzoną pracodawcy nieumyślnie są:
naruszenie obowiązków pracowniczych  chodzi o niewykonanie lub nienależyte wykonanie obowiązków,
wina pracownika  chodzi o sytuację, w której pracownik zachowuje się lekkomyślnie (tzn. bezpodstawnie przypuszcza, że nie wyrządzi szkody) lub niedbale (tzn. nie przewiduje wyrządzenia szkody, mimo że mógł i powinien był przewidzieć taki skutek); pracownik nie ponosi odpowiedzialności za szkodę, kiedy zachodzą okoliczności wyłączające bezprawność jego zachowania, np. działa w granicach dopuszczalnego ryzyka, w ramach obrony koniecznej czy stanu wyższej konieczności,
normalny związek przyczynowy między zachowaniem pracownika a powstałą szkodą. 
 
Pracownik ponosi odpowiedzialność za szkodę w granicach rzeczywistej straty poniesionej przez pracodawcę i tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego wynikła szkoda. Odszkodowanie ustala się w wysokości wyrządzonej szkody, jednak nie może ono przewyższać kwoty trzymiesięcznego wynagrodzenia przysługującego pracownikowi w dniu wyrządzenia szkody. Jeżeli szkodę wyrządziło kilku pracowników, każdy z nich ponosi odpowiedzialność za część szkody stosownie do przyczynienia się do niej i stopnia winy. Jeżeli nie jest możliwe ustalenie stopnia winy i przyczynienia się poszczególnych pracowników do powstania szkody, odpowiadają oni w częściach równych.
 
Zasady zakresu odpowiedzialności i rozmiaru odszkodowania zmieniają się, jeżeli pracownik umyślnie wyrządził pracodawcy szkodę. W takim wypadku jest zobowiązany do jej naprawienia w całości. 
 
Niezależnie od tego, czy szkoda została wyrządzona umyślnie czy nieumyślnie, to pracodawca jest obowiązany wykazać okoliczności uzasadniające odpowiedzialność pracownika (a więc fakt naruszenia obowiązków pracowniczych, lekkomyślność, niedbalstwo lub winę umyślną, szkodę oraz jej związek z zachowaniem pracownika), a także wysokość powstałej szkody.
 
Jeżeli pracownik wyrządził odrębnymi czynami kilka szkód, odpowiada za każdą z nich oddzielnie. 
 
Należy zaznaczyć, że w przypadku wyrządzenia przez pracownika przy wykonywaniu przez niego obowiązków pracowniczych (ale już nie przy okazji wykonywania takich obowiązków) szkody osobie trzeciej, zobowiązany do naprawienia szkody jest wyłącznie pracodawca. Jeżeli ten ostatni naprawił szkodę wyrządzoną osobie trzeciej,  ma wobec pracownika roszczenie regresowe  może domagać się od niego odpowiedniego zwrotu kosztów. 
 
Pracownik nie odpowiada za szkodę w granicach dopuszczalnego ryzyka prowadzonej przez pracodawcę działalności, nie ponosi bowiem ryzyka związanego z działalnością pracodawcy. Oznacza to, że jeżeli szkoda spowodowana została co prawda błędami pracownika, ale niezawinionymi, bo wynikającymi z braku odpowiedniego wykształcenia, przygotowania, predyspozycji fizycznych czy umysłowych, odpowiedzialność za to ponosi pracodawca, który przed przyjęciem pracownika do pracy powinien sprawdzić jego kwalifikacje fachowe i osobowe.
 
Inaczej kształtuje się odpowiedzialność osób wykonujących rozmaite czynności na podstawie umowy zlecenia. W pierwszej kolejności należy wskazać, że jest to umowa starannego działania (w przeciwieństwie do umowy o dzieło, która jest umową rezultatu), której przedmiotem jest zobowiązanie do wykonania określonej czynności lub szeregu czynności na rzecz dającego zlecenie. Oznacza to, że zleceniobiorca jest zobowiązany do podjęcia wszelkich działań i kroków mających na celu staranne wykonanie zleconych mu czynności.
 
W przypadku zlecenia możemy mieć zasadniczo do czynienia z odpowiedzialnością kontraktową i deliktową.
 
Zgodnie z ogólnymi regułami zleceniobiorca powinien wykonać zobowiązanie zgodnie z jego treścią i w sposób odpowiadający jego celowi społeczno-gospodarczemu oraz zasadom współżycia społecznego, a jeżeli istnieją w tym zakresie ustalone zwyczaje  także w sposób odpowiadający tym zwyczajom. Zleceniodawca jest przy tym zobowiązany do staranności ogólnie wymaganej w stosunkach danego rodzaju. Jeżeli zleceniobiorca ma świadczyć rzeczy oznaczone tylko co do gatunku, a jakość rzeczy nie jest oznaczona przez właściwe przepisy lub przez czynność prawną ani nie wynika z okoliczności, dłużnik powinien świadczyć rzeczy średniej jakości.
 
Zleceniobiorca jest co do zasady odpowiedzialny za niezachowanie należytej staranności przy wykonywaniu zlecenia. 
 
Jeżeli zleceniobiorca nie wykona lub nienależycie wykona zlecenie, jest obowiązany do naprawienia wynikłej z tego powodu szkody, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które zleceniobiorca nie ponosi odpowiedzialności. Szkoda w tym wypadku obejmuje nie tylko straty, które zleceniodawca poniósł, ale również korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono. 
 
Naprawienie szkody powinno nastąpić, według wyboru poszkodowanego (w tym wypadku zleceniodawcy), przez przywrócenie stanu poprzedniego bądź przez zapłatę odpowiedniej sumy pieniężnej. Jeżeli przywrócenie stanu poprzedniego jest niemożliwe albo pociąga za sobą dla zleceniobiorcy nadmierne trudności lub koszty, roszczenie poszkodowanego powinno się ograniczyć do świadczenia w pieniądzu.
 
Jeżeli naprawienie szkody ma nastąpić w pieniądzu, wysokość odszkodowania powinna być ustalona według cen z daty ustalenia odszkodowania, chyba że szczególne okoliczności wymagają przyjęcia za podstawę cen istniejących w innej chwili.
 
Zleceniobiorca może uwolnić się od odpowiedzialności, jeśli wykaże, że wykonał zobowiązanie albo że niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania nastąpiło nie z jego winy. Winą przyjmującego zlecenie jest zarówno zamiar niewywiązania się ze zobowiązania, jak również nieumyślne niedochowanie należytej staranności przy jego wykonywaniu (lekkomyślność lub niedbalstwo). Jeżeli zatem zleceniobiorca będzie wykonywał zlecenie niedbale, nie będzie się do niego należycie przykładał, wskutek czego nie wypełni dobrze nałożonych na niego umową zadań, będzie ponosił odpowiedzialność kontraktową.
 
Przy rozważaniu zakresu odpowiedzialności zleceniobiorcy należy również wziąć pod uwagę okoliczność, czy w umowie nie zgodził się on przyjąć na siebie odpowiedzialności za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania z powodu oznaczonych okoliczności, za które z mocy prawa odpowiedzialności nie ponosi, oraz czy w umowie nie zastrzeżono kary umownej. Dopuszczalne jest bowiem przyjęcie, że naprawienie szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego nastąpi przez zapłatę określonej sumy.
 
Jeżeli zleceniobiorcy będzie można natomiast postawić zarzut, że wyrządził zleceniodawcy szkodę czynem niedozwolonym, będzie on ponosił odpowiedzialność deliktową. Zgodnie bowiem z przepisami kodeksu cywilnego kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia. 
 
Podstawa prawna:
1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r.  Kodeks pracy  tekst jedn. Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 z późn. zm.
2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r.  Kodeks cywilny  Dz. U. Nr 16, poz. 93 z późn. zm.
 
 

Powrót


Bliżej ObywatelaBiuletynCiekawe artykułyGaleriaPokój prasowy

Newsletter

Zapisz się do naszego Newslettera

Sonda

Czy uważasz inicjatywę, jaką jest możliwość skorzystania z bezpłatnego dostępu do porad prawnych i obywatelskich za istotną?




Statystyka

Kraków
Liczba osób:1090
Liczba porad i informacji:2329

Brzesko
Liczba osób:301
Liczba porad i informacji:620

Bochnia
Liczba osób:331
Liczba porad i informacji:732

Oświęcim
Liczba osób:1
Liczba porad i informacji:1

Maków
Liczba osób:1
Liczba porad i informacji:1

www.programszwajcarski.gov.pl
www.swiss-contribution.admin.ch/poland/

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego