PROJEKT WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ SZWAJCARIĘ W RAMACH SZWAJCARSKIEGO
PROGRAMU WSPÓŁPRACY Z NOWYMI KRAJAMI CZŁONKOWSKIMI UNII EUROPEJSKIEJ

PROJECT SUPPORTED BY GRANT FROM SWITZERLAND THROUGH
THE SWISS CONTRIBUTION TO THE ENLARGED EUROPEAN UNION
Do druku

Prawo pracy

Odprawa pośmiertna


2011-05-16

Odprawa pośmiertna jest świadczeniem wypłacanym przez pracodawcę ściśle określonym przez ustawę członkom rodziny w związku ze śmiercią pracownika. Aby roszczenie było zasadne, śmierć pracownika musi nastąpić w czasie trwania stosunku pracy lub w czasie pobierania po jego rozwiązaniu zasiłku z tytułu niezdolności do pracy wskutek choroby.

Odprawa przysługuje niezależnie od podstawy nawiązania stosunku pracy, wymiaru czasu pracy oraz okresu, w którym pracownik był zatrudniony u danego pracownika. Decydującą przesłanką jest jedynie pozostawanie pracownika w chwili śmierci w stosunku pracy. Oznacza to, że powyższe świadczenie należy się zarówno w sytuacji, gdy pracownik był zatrudniony na podstawie umowy o pracę, jak i powołania lub wyboru. Bez znaczenia pozostaje fakt, czy umowa została zawarta na okres próbny, na czas określony, na zastępstwo, na czas wykonania określonej pracy czy też na czas nieokreślony. Długość zatrudnienia ma jedynie wpływ na wysokość należnej odprawy.

Istotną przesłanką z punktu widzenia należności świadczenia jest fakt pozostawania przez pracownika w chwili śmierci w stosunku pracy. Nie oznacza to, że pracownik musi w chwili śmierci wykonywać pracę. Może on przebywać na przykład na urlopie wypoczynkowym, macierzyńskim, bezpłatnym czy wychowawczym, w areszcie tymczasowym (jeżeli nie minął okres, z upływem którego umowa o pracę wygasa) albo na zasiłku chorobowym z tytułu niezdolności do pracy w czasie trwania stosunku pracy. Co istotne okres, przez który pracownik po ustaniu stosunku pracy pobierał zasiłek z tytułu niezdolności do pracy wskutek choroby, jest traktowany analogicznie do okresu zatrudnienia, jeżeli niezdolność ta powstała w ciągu 14 dni od ustania tytułu ubezpieczenia chorobowego, nie później jednak niż w ciągu 3 miesięcy w razie choroby zakaźnej, której okres wylęgania jest dłuższy niż 14 dni, lub innej choroby, której objawy chorobowe ujawniają się po okresie dłuższym niż 14 dni. Prawo do odprawy nie przysługuje już jednak w sytuacji, gdy zmarły pracownik pobierał świadczenie rehabilitacyjne.

Odprawa przysługuje niezależnie od przyczyny śmierci czy miejsca zgonu. Należy więc pamiętać, że świadczenie jest należne zarówno wówczas, gdy pracownik zginął w wypadku poza pracą, jak i w wyniku choroby, którą się zaraził w czasie urlopu, a nawet w przypadku samobójstwa. Szczególna sytuacja występuje, gdy zgon pracownika nastąpi w wyniku wypadku przy pracy. Rodzinie zmarłego przysługuje wówczas dodatkowo jednorazowe odszkodowanie od ZUS, przyznawane na podstawie sporządzonego przez pracodawcę protokołu powypadkowego.

W przypadku, gdy zmarły pracownik był zatrudniony u więcej niż jednego pracodawcy, każdy z nich zobligowany jest do wypłacenia odprawy pośmiertnej rodzinie pracownika.

Komu przysługuje odprawa pośmiertna

Kodeks pracy przewiduje dość szeroki krąg podmiotów, którym przysługuje prawo do otrzymania odprawy pośmiertnej. Bezwarunkowo należy się ona wyłącznie współmałżonkowi, i to nawet wówczas, gdy małżonkowie nie pozostawali faktycznie we wspólnym pożyciu (dotyczy to również separacji). W przypadku rozwodu sprawa ma się jednak inaczej. Były współmałżonek jest wyłączony z grona uprawnionych nawet wówczas, gdy uzyskuje prawo do renty rodzinnej. Natomiast zasadność roszczenia o wypłatę odprawy pośmiertnej pozostałym członkom rodziny jest uzależniona właśnie od spełniania przez te osoby warunków do uzyskania renty rodzinnej.

Poza współmałżonkiem uprawnionymi do odprawy są:
•    dzieci własne i przysposobione, pasierbowie i pasierbice do:
- ukończenia 16 roku życia lub
- ukończenia nauki w szkole jeżeli skończyły 16 lat, nie dłużej jednak niż do 25 roku życia (jeżeli osoba ukończyła 25 lat będąc na ostatnim roku studiów, prawo do renty przedłuża się do ukończenia tego roku studiów) lub
- bez względu na wiek, jeżeli stały się całkowicie niezdolne do pracy w okresie wymienionym w dwóch poprzednich punktach;
•    wnuki, rodzeństwo i inne dzieci (również w ramach rodziny zastępczej) przyjęte na wychowanie i utrzymanie przed osiągnięciem pełnoletności do:
- ukończenia 16 roku życia lub
- ukończenia nauki w szkole, jeżeli skończyły 16 lat, nie dłużej jednak niż do 25 roku życia (jeżeli osoba ukończyła 25 lat będąc na ostatnim roku studiów, prawo do renty przedłuża się do ukończenia tego roku studiów) lub
- bez względu na wiek, jeżeli stały się całkowicie niezdolne do pracy w okresie wymienionym w dwóch poprzednich punktach
jeżeli jednocześnie:
- przyjęcie na wychowanie i utrzymanie nastąpiło co najmniej na rok przez śmiercią pracownika (chyba że śmierć była następstwem wypadku) oraz
- nie mają prawa do renty po zmarłych rodzicach lub
- żyjący rodzice nie mogą zapewnić im utrzymania lub
- zmarły pracownik lub jego małżonek był ich opiekunem ustanowionym przez sąd;
•    rodzice, osoby przysposabiające, ojczym i macocha, jeżeli:
- zmarły pracownik przyczyniał się do ich utrzymania
i jednocześnie:
- osiągnęli wiek 50 lat albo
- są całkowicie niezdolni do pracy albo
- wychowują co najmniej jedno z dzieci, wnuków lub rodzeństwa, uprawnionych do renty po zmarłym pracowniku.

Co do zasady odprawę pośmiertną dzieli się w częściach równych pomiędzy wszystkie uprawnione osoby. Jednakże jeżeli po zmarłym pracowniku pozostał tylko jeden uprawniony członek rodziny, odprawa przysługuje jedynie jemu, ale w wysokości połowy kwoty ustalonej na podstawie art. 93 § 2 k.p.

Wysokość odprawy a staż pracowniczy

Wysokość odprawy pośmiertnej jest uzależniona od stażu pracy zmarłego pracownika u ostatniego pracodawcy. Do okresu zatrudnienia u danego pracodawcy należy doliczyć okres zatrudnienia u poprzedniego pracodawcy, jeżeli zmiana nastąpiła w sytuacji przejścia zakładu pracy lub jego części na innego pracodawcę, a także w innych przypadkach, gdy z mocy odrębnych przepisów nowy pracodawca jest następcą prawnym w stosunkach pracy nawiązanych przez poprzedniego pracodawcę (np. w przypadku śmierci pracodawcy).
I tak, w przypadku pracowników zatrudnionych u danego pracodawcy:
•    krócej niż 10 lat uprawnionym przysługuje odprawa w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia;
•    co najmniej 10 lat uprawnionym przysługuje odprawa w wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia;
•    co najmniej 15 lat uprawnionym przysługuje odprawa w wysokości sześciomiesięcznego wynagrodzenia.

Nie oznacza to, że przepisy wewnątrzzakładowe nie mogą regulować kwestii odprawy pośmiertnej w odmienny, bardziej korzystny sposób. Każdy pracodawca ma prawo wprowadzić w układzie zbiorowym pracy albo w regulaminie wynagrodzeń bardziej korzystne niż określone w kodeksie pracy zasady przyznawania i wypłacania odpraw. Jeżeli jednak odprawa pośmiertna przewidziana przez układ zbiorowy pracy uzależniona jest od innych przesłanek niż określone przez kodeks pracy, może się zdarzyć, że najbliższym pracownika przysługiwać będą dwie odprawy.

Względny charakter obowiązku pracodawcy do wypłaty odprawy pośmiertnej

Pracodawca może zwolnić się od wypłaty odprawy pośmiertnej poprzez ubezpieczenie pracownika na życie. Rozwiązanie takie może być wynikiem dobrej woli pracodawcy, jak również wynikać z postanowień zbiorowego układu pracy lub regulaminu wynagrodzenia. Składka ubezpieczeniowa nie może być ściągana z pensji pracownika. Oznacza to, że pracodawca zobowiązany jest do pokrywania jej z własnych środków.
Jeżeli odszkodowanie wypłacone przez zakład ubezpieczeń jest wyższe lub równe kwocie odprawy, jaką pracownik otrzymałby w świetle przepisów prawa pracy, pracodawca jest całkowicie zwolniony z obowiązku wypłaty tego świadczenia. Jeżeli jednak wysokość kwoty należnej z tytułu ubezpieczenia jest niższa od potencjalnej odprawy pośmiertnej, na pracodawcy ciąży obowiązek wypłaty uprawnionym członkom rodziny różnicy między ubezpieczeniem a odprawą.

Ubezpieczenia pracowników na życie stają się coraz bardziej popularne, gdyż dla pracodawcy niejednokrotnie korzystniejsze jest regularne opłacanie składek ubezpieczeniowych niż wypłata jednej dużej odprawy.

Spory dotyczące odprawy pośmiertnej

Odprawa pośmiertna jest uznawana za świadczenie ze stosunku pracy. Dlatego też wszelkie spory jej dotyczące podlegają właściwości sądów pracy.

Roszczenie o wypłatę odprawy pośmiertnej staje się wymagalne od chwili śmierci pracownika i ulega przedawnieniu z upływem 3 lat od tego dnia.

W razie odmowy bądź opóźnienia w wypłacie odprawy uprawnieni do jej otrzymania mogą nie tylko dochodzić tego prawa przed sądem pracy, ale mogą domagać się również odsetek należnych z tytułu opóźnienia.

Podstawa prawna:
1.    Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r.  Kodeks pracy  tekst jedn. Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 z późn. zm.
2.    Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych – Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 z późn. zm.

Powrót


Bliżej ObywatelaBiuletynCiekawe artykułyGaleriaPokój prasowy

Newsletter

Zapisz się do naszego Newslettera

Sonda

Czy jest Pan/Pani zadowolony/a z udzielonej porady w Centrum?




Statystyka

Kraków
Liczba osób:1090
Liczba porad i informacji:2329

Brzesko
Liczba osób:301
Liczba porad i informacji:620

Bochnia
Liczba osób:331
Liczba porad i informacji:732

Oświęcim
Liczba osób:1
Liczba porad i informacji:1

Maków
Liczba osób:1
Liczba porad i informacji:1

www.programszwajcarski.gov.pl
www.swiss-contribution.admin.ch/poland/

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego