PROJEKT WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ SZWAJCARIĘ W RAMACH SZWAJCARSKIEGO
PROGRAMU WSPÓŁPRACY Z NOWYMI KRAJAMI CZŁONKOWSKIMI UNII EUROPEJSKIEJ

PROJECT SUPPORTED BY GRANT FROM SWITZERLAND THROUGH
THE SWISS CONTRIBUTION TO THE ENLARGED EUROPEAN UNION
Do druku

Prawo pracy

Okresy rozliczeniowe według nowych zasad


2013-09-09

 Wprowadzona w ostatnim czasie nowelizacja kodeksu pracy przyniosła zmiany w zakresie możliwości organizowania czasu pracy. Nowe przepisy mają przede wszystkim pomóc pracodawcom w efektywnym rozplanowaniu koniecznych do wykonania zadań. Na zmianach skorzysta również wielu pracowników, bowiem nowe regulacje pozwalają na bardziej elastyczne ułożenie grafiku.

 
Podstawową zasada jest, że czas pracy nie może przekroczyć 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym 4 miesięcy. Z powyższego wynika zatem, że w podstawowym systemie czasu pracy:
pracownik zatrudniony na cały etat nie powinien pracować więcej niż 8 godzin dziennie; jeżeli limit ten zostanie przekroczony, pracownik albo powinien pracować odpowiednio krócej innego dnia, albo będzie miał wypracowane nadgodziny, za które będzie mu przysługiwał dodatek do wynagrodzenia lub czas wolny;
po podliczeniu wszystkich godzin przepracowanych przez pracownika w ciągu okresu rozliczeniowego ich liczba (po podzieleniu przez liczbę tygodni występujących w danym okresie rozliczeniowym) powinna w każdym tygodniu wynosić 40; jeżeli po rozliczeniu czasu pracy liczba godzin będzie większa, pracownik będzie miał prawo do dodatku do wynagrodzenia z tytułu przepracowanych nadgodzin;
pracownik zatrudniony na pełen etat powinien pracować przez 5 dni w tygodniu; jeżeli w jakimś tygodniu pracuje dłużej, w innych tygodniach powinien pracować odpowiednio mniej; jeżeli po upływie okresu rozliczeniowego okaże się, że pracownik pracował więcej niż średnio przez 5 dni w tygodniu, może domagać się wypłacenia dodatku za pracę w nadgodzinach;
okres rozliczeniowy nie powinien przekraczać 4 miesięcy; nie ma zatem przeciwwskazań, aby był on ustalony w tygodniach albo wynosił 1, 2 lub 3 miesiące.
 
Przepisy przewidują odstępstwa od ogólnej zasady maksymalnie czteromiesięcznego okresu rozliczeniowego. Dotyczy to:
systemu równoważnego czasu pracy  tu zasadą jest, że okres rozliczeniowy wynosi 1 miesiąc, w szczególnie uzasadnionych przypadkach 3 miesiące, a przy pracach uzależnionych od pory roku lub warunków atmosferycznych - do 4 miesięcy; przy pracach polegającej na dozorze urządzeń oraz pracy polegającej na pilnowaniu mienia lub ochronie osób, jak również w przypadku pracowników zakładowych straży pożarnych i zakładowych służb ratowniczych pracujących w systemie równoważnego czasu pracy okres rozliczeniowy wynosi maksymalnie 1 miesiąc;
pracy w ruchu ciągłym - tu okres rozliczeniowy wynosi 4 tygodnie;
systemu skróconego tygodnia pracy - tu okres rozliczeniowy nie może przekroczyć 1 miesiąca;
systemu pracy weekendowej - tu również okres rozliczeniowy nie może przekroczyć 1 miesiąca. 
 
 
Okres rozliczeniowy służy z jednej strony planowaniu pracy pracownikom, z drugiej  rozliczaniu faktycznie przepracowanego przez nich czasu pracy. Jeżeli zatem w danym zakładzie okres rozliczeniowy wynosi 4 miesiące, obliczeń dokonuje się co 4 miesiące, jeżeli zaś ustalony został miesięczny okres rozliczeniowy - stosowne rozliczenia dokonywane są co miesiąc.
 
W konsekwencji im dłuższy okres rozliczeniowy, tym pracodawca i pracownik mają więcej czasu na rozliczenie np. nadgodzin. Jeżeli bowiem w zakładzie obowiązuje miesięczny okres rozliczeniowy, pracodawca  aby uchylić się od płacenia za nadgodziny - musi udzielić pracownikowi w zamian czasu wolnego w ciągu miesiąca rozliczeniowego, w którym doszło do przekroczenia. Jeżeli jednak okres rozliczeniowy wynosi 4 miesiące, a do wypracowania nadgodzin doszło na początku okresu rozliczeniowego, pracodawca ma możliwość udzielenia czasu wolnego w ciągu kolejnych miesięcy (do końca okresu rozliczeniowego).
 
Do niedawna przedłużenie okresu rozliczeniowego w podstawowym systemie czasu pracy możliwe było wyłącznie w rolnictwie i hodowli, przy pilnowaniu mienia lub ochronie osób. W równoważnym systemie czasu pracy oraz przy pracy w ruchu ciągłym wydłużenie okresu rozliczeniowego w ogóle nie było możliwe. 
 
Obecnie w każdym systemie czasu pracy możliwe jest przedłużenie okresu rozliczeniowego do 12 miesięcy, jeżeli jest to uzasadnione przyczynami obiektywnymi lub dotyczącymi organizacji pracy. Powodem wydłużenia może być zatem zmienne zapotrzebowanie na pracę w poszczególnych miesiącach. Jak zakładają twórcy nowych przepisów, w ramach ustalonego w danym zakładzie pracy okresu rozliczeniowego okresy dłuższej pracy będą równoważone okresami pracy krótszej lub dniami wolnymi od pracy. Wszelkie zmiany i przesunięcia w godzinach pracy muszą być jednak dokonywane w ramach ustalonego na przyjęty okres rozliczeniowy wymiaru czasu pracy obowiązującego danego pracownika, przy zachowaniu ogólnych zasad dotyczących ochrony bezpieczeństwa i zdrowia pracowników, w tym zasad dotyczących okresu dobowego i tygodniowego odpoczynku.
 
Zgodnie z nowymi przepisami możliwe będzie sporządzenie dla danego pracownika rozkładu czasu pracy na okres krótszy niż okres rozliczeniowy; rozkład taki musi jednak obejmować co najmniej 1 miesiąc.
 
Pracodawca ma obowiązek przekazać pracownikowi rozkład czasu pracy  w formie pisemnej lub elektronicznej - co najmniej na 1 tydzień przed rozpoczęciem pracy w okresie, na który został sporządzony ten rozkład.
 
Pracodawca nie musi sporządzać wskazanego powyżej rozkładu, jeżeli:
rozkład czasu pracy pracownika wynika z prawa pracy, obowiązującego u danego pracodawcy obwieszczenia o systemach i rozkładzie czasu pracy (sporządzanego przez pracodawcę, który nie jest objęty układem zbiorowym pracy lub nie jest obowiązany do ustalania regulaminu) albo z umowy o pracę;
w porozumieniu z pracownikiem ustali czas niezbędny do wykonania powierzonych zadań, uwzględniając wymiar czasu pracy wynikający z norm ustalonych dla podstawowego systemu czasu pracy; w takim przypadku rozkład czasu pracy ustala pracownik;
na pisemny wniosek pracownika stosuje do niego tzw. ruchomy czas pracy, tzn. rozkład czasu pracy przewidujący różne godziny rozpoczęcia pracy w poszczególnych dniach lub przewidujący przedział czasu, w którym pracownik decyduje o godzinie rozpoczęcia pracy w danym dniu;
na pisemny wniosek pracownika ustali mu indywidualny rozkład czasu pracy.
 
 
Nowelizacja wprowadziła również przepisy gwarantujące pracownikom prawo do minimalnego wynagrodzenia za pracę w okresie, w którym pracownik ze względu na przyjęty w danym okresie rozliczeniowym rozkład czasu pracy nie miałby prawa do wynagrodzenia. Obecnie jeżeli w danym miesiącu pracownik nie ma obowiązku wykonywania pracy, przysługuje mu wynagrodzenie w wysokości nie niższej niż minimalne wynagrodzenie za pracę. W przypadku pracownika zatrudnionego w niepełnym wymiarze czasu pracy wysokość tego wynagrodzenia ustalana jest proporcjonalnie do jego wymiaru czasu pracy.
 
Systemy i rozkłady czasu pracy oraz przyjęte okresy rozliczeniowe czasu pracy nadal co do zasady należy ustalać w układzie zbiorowym pracy lub w regulaminie pracy albo w obwieszczeniu (jeżeli pracodawca nie jest objęty układem lub nie ma obowiązku sporządzania regulaminu). Jednak:
pracodawca, u którego nie działa zakładowa organizacja związkowa, a także pracodawca, u którego zakładowa organizacja związkowa nie wyraża zgody na ustalenie lub zmianę systemów i rozkładów czasu pracy oraz okresów rozliczeniowych czasu pracy, może stosować w systemie równoważnego czasu pracy przedłużony okres rozliczeniowy, jednak dopiero po uprzednim zawiadomieniu właściwego okręgowego inspektora pracy;
przedłużenie okresu rozliczeniowego czasu pracy maksymalnie do 12 miesięcy, a więc ponad normy „podstawowe” wskazane w przepisach dla poszczególnych systemów i rozkładów czasu pracy, oraz rozkłady czasu pracy przy ruchomym czasie pracy ustala się albo w układzie zbiorowym pracy lub w porozumieniu z zakładowymi organizacjami związkowymi (jeżeli nie jest możliwe uzgodnienie treści porozumienia ze wszystkimi zakładowymi organizacjami związkowymi, pracodawca uzgadnia treść porozumienia z organizacjami związkowymi reprezentatywnymi), albo  jeżeli u pracodawcy nie działają zakładowe organizacje związkowe - w porozumieniu zawieranym z przedstawicielami pracowników, wyłonionymi w trybie przyjętym u danego pracodawcy;
rozkłady czasu pracy przy ruchomym czasie pracy mogą być także stosowane na pisemny wniosek pracownika, niezależnie od ustalenia takich rozkładów czasu pracy we wskazany powyżej sposób;
w dalszym ciągu zastosowanie do pracownika systemu skróconego tygodnia pracy oraz systemu pracy weekendowej następuje na podstawie umowy o pracę;
system przerywanego czasu pracy wprowadza się co do zasady w układzie zbiorowym pracy lub w porozumieniu z zakładową organizacją związkową, a jeżeli u danego pracodawcy nie działa zakładowa organizacja związkowa - w porozumieniu z przedstawicielami pracowników wyłonionymi w trybie przyjętym u tego pracodawcy; u pracodawcy będącego osobą fizyczną prowadzącego działalność w zakresie rolnictwa i hodowli, u którego nie działa zakładowa organizacja związkowa, system przerywanego czasu pracy może być stosowany na podstawie umowy o pracę.
 
Na zakończenie należy wskazać, że okresy rozliczeniowe czasu pracy wprowadzone przed dniem 23 sierpnia 2013 r. na dotychczasowych zasadach  kończą się z upływem czasu, na jaki zostały zawarte.
 
Podstawa prawna:
1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - tekst jedn. Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 z późn. zm.
2. Ustawa z dnia 12 lipca 2013 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz ustawy o związkach zawodowych - Dz. U. poz. 896.
 

Powrót


Bliżej ObywatelaBiuletynCiekawe artykułyGaleriaPokój prasowy

Newsletter

Zapisz się do naszego Newslettera

Sonda

Czy uważasz inicjatywę, jaką jest możliwość skorzystania z bezpłatnego dostępu do porad prawnych i obywatelskich za istotną?




Statystyka

Kraków
Liczba osób:1090
Liczba porad i informacji:2329

Brzesko
Liczba osób:301
Liczba porad i informacji:620

Bochnia
Liczba osób:331
Liczba porad i informacji:732

Oświęcim
Liczba osób:1
Liczba porad i informacji:1

Maków
Liczba osób:1
Liczba porad i informacji:1

www.programszwajcarski.gov.pl
www.swiss-contribution.admin.ch/poland/

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego