PROJEKT WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ SZWAJCARIĘ W RAMACH SZWAJCARSKIEGO
PROGRAMU WSPÓŁPRACY Z NOWYMI KRAJAMI CZŁONKOWSKIMI UNII EUROPEJSKIEJ

PROJECT SUPPORTED BY GRANT FROM SWITZERLAND THROUGH
THE SWISS CONTRIBUTION TO THE ENLARGED EUROPEAN UNION
Do druku

Prawo pracy

Urlop rodzicielski


2013-07-17

 W związku ze zmianami przepisów od połowy czerwca 2013 r. rodzice mają możliwość dłuższego opiekowania się malutkim dzieckiem przy jednoczesnym zachowaniu prawa do pobierania przez ten czas zasiłku. Z samej instytucji urlopu rodzicielskiego  analogicznie jak w przypadku urlopu macierzyńskiego  korzystać mogą wyłącznie pracownicy, czyli osoby zatrudnione na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę. Prawo do pobierania zasiłku przez czas odpowiadający okresowi trwania urlopu rodzicielskiego mają jednak także inne osoby objęte ubezpieczeniem chorobowym.

 
Wśród uprawnionych do pobierania zasiłku macierzyńskiego wymienić można, poza pracownikami, osoby opłacające dobrowolnie składkę na ubezpieczenie chorobowe, czyli:
 
wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług oraz osoby z nimi współpracujące;
osoby prowadzące pozarolniczą działalność oraz osoby z nimi współpracujące,
osoby wykonujące pracę nakładczą.
 
Jeśli wskazanym powyżej osobom urodziło się dziecko lub przyjęły one na wychowanie dziecko i jednocześnie rozpoczęły procedurę adopcyjną albo przyjęły na wychowanie dziecko jako rodzina zastępcza niezawodowa, mogą ubiegać się bądź o urlop rodzicielski (w przypadku pracowników), bądź o zasiłek macierzyński przez dodatkowy okres odpowiadający okresowi urlopu rodzicielskiego.
 
Urlop rodzicielski może trwać najkrócej 8, a najdłużej 26 tygodni. Udziela się go na pisemny wniosek pracownika, składany w terminie nie krótszym niż 14 dni przed rozpoczęciem korzystania z tego urlopu. 
 
Pracownica (a w przypadku przyjęcia dziecka na wychowanie  pracownica lub pracownik) ma również prawo do złożenia w ciągu 14 dni od dnia urodzenia dziecka (przyjęcia dziecka na wychowanie i rozpoczęcia procedury adopcyjnej lub przyjęcia dziecka na wychowanie w ramach rodziny zastępczej) wniosku o udzielenie bezpośrednio po urlopie macierzyńskim dodatkowego urlopu macierzyńskiego w pełnym wymiarze oraz, zaraz po nim, urlopu rodzicielskiego w pełnym wymiarze. W takim wypadku przepisy dopuszczają możliwość zmiany decyzji przez pracownika i rezygnację z całości lub części dodatkowego urlopu macierzyńskiego albo z całości lub części urlopu rodzicielskiego oraz  w konsekwencji  powrót do pracy. W celu zakończenia urlopu pracownik w terminie nie krótszym niż 14 tygodni przed planowanym powrotem do pracy musi złożyć pracodawcy pisemny wniosek w sprawie rezygnacji z korzystania odpowiednio z dodatkowego urlopu macierzyńskiego, dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego lub urlopu rodzicielskiego. Należy przy tym zaznaczyć, że co do zasady rezygnacja z dodatkowego urlopu pociąga za sobą automatycznie brak możliwości skorzystania z urlopu rodzicielskiego, ponieważ w każdym wypadku (to znaczy bez względu na chwilę złożenia wniosku o udzielenie urlopu rodzicielskiego) z urlopu rodzicielskiego można skorzystać wyłącznie bezpośrednio po wykorzystaniu dodatkowego urlopu macierzyńskiego lub dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego w pełnym wymiarze. 
 
W sytuacji jednak, gdy do złożenia wniosku o udzielenie od razu dodatkowego urlopu macierzyńskiego (lub dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego) i urlopu rodzicielskiego doszło w ciągu 14 dni od dnia porodu (przyjęcia dziecka na wychowanie i rozpoczęcia procedury adopcyjnej lub przyjęcia dziecka na wychowanie w ramach rodziny zastępczej), a następnie wnioskodawca zmienił zdanie i postanowił przerwać urlop i wrócić do pracy, drugi z rodziców (przysposabiających) może wystąpić z pisemnym wnioskiem o udzielenie odpowiednio całości lub części dodatkowego urlopu macierzyńskiego (dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego) albo całości lub części urlopu rodzicielskiego. Wniosek taki należy złożyć nie później niż na 14 dni przed planowanym rozpoczęciem urlopu (dzień taki musi przypadać najpóźniej po dniu, w którym pierwszy z rodziców/przysposabiających kończy urlop, konieczne jest bowiem zachowanie ciągłości). Przepisy dopuszczają także możliwość zrezygnowania z urlopu przez drugiego z rodziców (przysposabiających). Wówczas pierwszy z rodziców (przysposabiających) ma ponownie możliwość wystąpienia z kolejnym wnioskiem o udzielenie odpowiednio pozostałej części urlopu. Przy takiej zamianie należy mieć jednak na uwadze następujące okoliczności:
dodatkowy urlop macierzyński (dodatkowy urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego) jest udzielany jednorazowo albo w dwóch częściach przypadających bezpośrednio jedna po drugiej, w wymiarze tygodnia lub jego wielokrotności;
urlop rodzicielski jest udzielany jednorazowo albo nie więcej niż w trzech częściach, z których żadna nie może być krótsza niż 8 tygodni, przypadających bezpośrednio jedna po drugiej, w wymiarze wielokrotności tygodnia
łączny wymiar dodatkowego urlopu bądź urlopu rodzicielskiego nie może przekroczyć limitów wyznaczonych przez przepisy.
 
Planując wymienne sprawowanie opieki nad dzieckiem, należy zatem kontrolować liczbę „zmian” oraz długość poszczególnych części urlopów. Może się bowiem zdarzyć, że brak ostrożności przy gospodarowaniu gwarantowanymi przez przepisy urlopami doprowadzi do utraty prawa do wykorzystania ich w całości.
 
Pracownik ma prawo wnioskować o udzielenie urlopu rodzicielskiego od razu w pełnym 26-tygodniowym wymiarze. Jeżeli nie jest pewien, czy chce korzystać z całości urlopu, może też podzielić go na części; nie może ich być jednak więcej niż trzy, muszą przypadać bezpośrednio jedna po drugiej oraz żadna z nich nie może być krótsza niż 8 tygodni. Możliwe jest zatem następujące rozwiązanie: pracownica kończy dodatkowy 6-tygodniowy urlop macierzyński dnia 24 lipca 2013 r. Z wnioskiem o udzielenie urlopu rodzicielskiego musi wystąpić najpóźniej 11 lipca 2013 r. Może w nim wnosić np. o udzielenie 10 tygodni urlopu rodzicielskiego. Jeżeli będzie chciała dalej korzystać z omawianego uprawnienia, kolejny wniosek będzie musiała wnieść najpóźniej dnia 13 września 2013 r. Będzie wówczas miała do rozdysponowania jeszcze 16 tygodni urlopu. Może wykorzystać je w całości (w takim wypadku wnioskować będzie o udzielenie 16 tygodni urlopu rodzicielskiego) albo znów wykorzystać tylko część z nim. W tym ostatnim przypadku musi jednak pamiętać, że jeżeli drugi wniosek będzie obejmował kolejne 10 tygodni, straci prawo do pozostałej części urlopu rodzicielskiego, bowiem do wykorzystania zostanie już tylko 6 tygodni, a zgodnie z przepisami część urlopu rodzicielskiego musi wynosić minimum 8 tygodni. 
 
Reasumując  aby móc skorzystać z nowego uprawnienia, najpóźniej na 2 tygodnie przed końcem dodatkowego urlopu macierzyńskiego lub dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego albo jednej z części urlopu rodzicielskiego konieczne jest przedłożenie pracodawcy stosownego wniosku. 
 
Wniosek o udzielenie urlopu rodzicielskiego musi zawierać:
określenie terminu zakończenia dodatkowego urlopu macierzyńskiego;
termin zakończenia poprzedniej części urlopu rodzicielskiego oraz okres dotychczas wykorzystanego urlopu  w przypadku, gdy pracownik postanowił podzielić go na części.
 
Do wniosku należy dołączyć pisemne oświadczenie o braku zamiaru korzystania z urlopu przez okres wskazany we wniosku przez drugiego z rodziców dziecka albo o okresie, w którym drugi z rodziców dziecka zamierza korzystać z tego urlopu w okresie objętym wnioskiem. Oświadczenie takie jest konieczne, bowiem przepisy zezwalają na jednoczesne korzystanie z urlopu rodzicielskiego przez oboje rodziców. W takim jednak wypadku łączny wymiar urlopu nie może przekroczyć 26 tygodni.
 
Pracodawca nie może nie uwzględnić wniosku pracownika o udzielenie urlopu rodzicielskiego albo sprzeciwić się powrotowi pracownika do pracy w związku z rezygnacją z dalszego korzystania z urlopu.
 
Jeżeli z wnioskiem o udzielenie urlopu rodzicielskiego wystąpiła kobieta, która z uwagi na stan zdrowia wymaga opieki szpitalnej i w związku z tym nie może sprawować osobistej opieki nad dzieckiem, ojcu wychowującemu dziecko przysługuje prawo do części urlopu odpowiadającej okresowi pobytu kobiety w szpitalu. Urlop rodzicielski kobiety zostaje wówczas przerwany. Łączny wymiar urlopu rodzicielskiego nie może przekroczyć 26 tygodni. Reguły te znajdują zastosowanie również w przypadku, gdy opieki szpitalnej wymaga osoba, która przyjęła dziecko na wychowanie i wystąpiła do sądu opiekuńczego z wnioskiem o wszczęcie postępowania w sprawie przysposobienia dziecka lub która przyjęła dziecko na wychowanie jako niezawodowa rodzina zastępcza.
 
Podobnie jest w przypadku zgonu kobiety w czasie korzystania przez nią z urlopu rodzicielskiego. Wówczas pozostała część urlopu przypada pracownikowi-ojcu wychowującemu dziecko. Procedura ta dotyczy również zgonu pracownika, który przyjął dziecko na wychowanie i wystąpił do sądu opiekuńczego z wnioskiem o wszczęcie postępowania w sprawie przysposobienia dziecka lub który przyjął dziecko na wychowanie jako niezawodowa rodzina zastępcza. W takim wypadku pozostałą część urlopu może wykorzystać druga osoba wychowująca takie dziecko.
 
W przypadku zgonu dziecka w czasie urlopu rodzicielskiego pracownica może korzystać z urlopu jeszcze tylko przez 7 dni.
 
Jeżeli matka rezygnuje z wychowywania dziecka i oddaje je innej osobie w celu przysposobienia lub do domu małego dziecka, nie przysługuje jej część urlopu rodzicielskiego przypadająca po dniu oddania dziecka.
 
Pracownik może łączyć korzystanie z urlopu rodzicielskiego z wykonywaniem pracy u pracodawcy udzielającego tego urlopu w wymiarze nie wyższym niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy. W takim przypadku urlopu rodzicielskiego udziela się na pozostałą część wymiaru czasu pracy. Podjęcie pracy następuje na pisemny wniosek pracownika składany w terminie nie krótszym niż 14 dni przed rozpoczęciem wykonywania pracy. Wniosek taki musi wskazywać wymiar czasu pracy oraz okres, przez który pracownik zamierza łączyć korzystanie z urlopu rodzicielskiego z wykonywaniem pracy. Pracodawca musi uwzględnić wniosek pracownika, chyba że jest to niemożliwe ze względu na organizację pracy lub jej rodzaj. Pracodawca musi wskazać na piśmie przyczyny odmowy.
 
Opisane powyżej zasady udzielania urlopu rodzicielskiego (w tym zamiennego korzystania z takiego urlopu przez oboje rodziców lub przysposabiających) znajdują analogiczne zastosowanie w przypadku ubiegania się o zasiłek macierzyński za okres odpowiadający okresowi urlopu rodzicielskiego przez ubezpieczonych niebędących pracownikami. W tym miejscu należy zaznaczyć w szczególności, że najpóźniej na 14 dni przed końcem pobierania zasiłku za okres odpowiadający okresowi trwania dodatkowego urlopu macierzyńskiego lub dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego ubezpieczony musi wystąpić do organu rentowego z wnioskiem o wypłatę zasiłku przez kolejne tygodnie. 
 
Zbyt późne złożenie wniosku skutkować będzie odmową udzielenia urlopu (wypłaty zasiłku macierzyńskiego). 
 
Kwestie wysokości zasiłku macierzyńskiego za okres urlopu rodzicielskiego omówione zostały dokładnie w tekście pt. „Wysokość zasiłku macierzyńskiego po zmianach” zamieszczonym w dziale „Prawo finansowe”.
 
Podstawa prawna:
Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - tekst jedn. Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 z późn. zm.
 

Powrót


Bliżej ObywatelaBiuletynCiekawe artykułyGaleriaPokój prasowy

Newsletter

Zapisz się do naszego Newslettera

Sonda

Czy jest Pan/Pani zadowolony/a z udzielonej porady w Centrum?




Statystyka

Kraków
Liczba osób:1090
Liczba porad i informacji:2329

Brzesko
Liczba osób:301
Liczba porad i informacji:620

Bochnia
Liczba osób:331
Liczba porad i informacji:732

Oświęcim
Liczba osób:1
Liczba porad i informacji:1

Maków
Liczba osób:1
Liczba porad i informacji:1

www.programszwajcarski.gov.pl
www.swiss-contribution.admin.ch/poland/

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego