PROJEKT WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ SZWAJCARIĘ W RAMACH SZWAJCARSKIEGO
PROGRAMU WSPÓŁPRACY Z NOWYMI KRAJAMI CZŁONKOWSKIMI UNII EUROPEJSKIEJ

PROJECT SUPPORTED BY GRANT FROM SWITZERLAND THROUGH
THE SWISS CONTRIBUTION TO THE ENLARGED EUROPEAN UNION
Do druku

Dni wolne dla młodego taty

2013-05-13

Z jakich dni wolnych od pracy, poza tymi wynikającymi z urlopu ojcowskiego i macierzyńskiego, może skorzystać pracownik, któremu urodziło się dziecko?

Pracownik, który chce ze swym nawo narodzonym dzieckiem i jego mamą spędzić trochę więcej czasu, może – poza urlopem ojcowskim – skorzystać z jeszcze kilku uprawnień.

Pierwsze z nich to tzw. urlop okolicznościowy. Pracodawca ma obowiązek zwolnić od pracy na 2 dni pracownika, któremu urodziło się dziecko. Co istotne, urlopu takiego udziela się wyłącznie na wniosek pracownika, co oznacza, że bez takiego wniosku pracodawca nie jest zobligowany do zwolnienia pracownika od pracy. Z omawianego urlopu pracownik może skorzystać zarówno w dniu (dniach), w którym przypada poród, jak i później, tzn. na przykład, gdy dziecko wypisywane jest ze szpitala. Przepisy nie precyzują bowiem kiedy dokładnie pracownik ma prawo do wnioskowanie o udzielenie dni wolnych. Istotne jest, aby zwolnienie pozostawało w związku z narodzinami dziecka. Może się zatem zdarzyć, że ojciec poprosi o urlop okolicznościowy na przykład dopiero po miesiącu od dnia narodzin dziecka, gdyż dopiero po tym czasie noworodek zostanie wypisany ze szpitala. Okoliczność, że od porodu minął miesiąc będzie w tym wypadku bez znaczenia, bowiem  powód, dla którego pracownik wnioskuje o zwolnienie od pracy, pozostaje w związku z urodzeniem się jego dziecka (wyjście ze szpitala). Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej podkreśla jednak, że przy omawianym uprawnieniu istotny jest związek nie tylko przyczynowy, ale i czasowy. Oznacza to, że wniosek pracownika o udzielenie 2 dni wolnych może zostać nieuwzględniony, jeżeli zostanie złożony po pewnym czasie od narodzin dziecka, na przykład po wykorzystaniu przez ojca urlopu wypoczynkowego czy urlopu ojcowskiego. Podnosi się również, że jeżeli pracownik zdecyduje się na skorzystanie z uprawnienia w pewnym odstępie czasowym od dnia porodu, spoczywał na nim będzie obowiązek udowodnienia, że zwolnienie ma związek z narodzinami dziecka.

Do wniosku o udzielenie 2 dni zwolnienia z tytułu urodzenia dziecka nie trzeba dołączać żadnych szczególnych dokumentów. Pracodawca może jednak zażądać od pracownika złożenia stosownego oświadczenia oraz przedłożenia do wglądu odpisu skróconego aktu urodzenia (nie może jednak uzależnić udzielenia urlopu okolicznościowego od przedłożenia tego ostatniego dokumentu, bowiem w momencie złożenia wniosku bardzo często aktu urodzenia jeszcze po porostu nie ma; uprawnione jest natomiast żądanie doniesienia odpisu w późniejszym terminie).

Wymiar urlopu jest niezależny od liczby dzieci urodzonych przy jednym porodzie. Jeżeli zatem na świat przyjdą bliźniaki, pracownik nadal będzie uprawniony tylko do 2 dni zwolnienia. Za czas takiego zwolnienia pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia. 

Przepisy nie precyzują również, kiedy pracownik powinien złożyć wniosek o udzielenie urlopu okolicznościowego. Z funkcji, jaką pełni omawiane uprawnienie, należy jednak wnosić, że pracodawca nie może się domagać od pracownika złożenia wniosku ze stosownym wyprzedzeniem. Oznacza to zatem, że nie ma prawa odmówić pracownikowi udzielenia zwolnienia z tego powodu, że pracownik zawiadomił go o chęci skorzystania z urlopu w ostatniej chwili, na przykład w tym samym dniu. Trudno bowiem oczekiwać, aby pracownik przewidział dokładnie, kiedy nastąpią narodziny dziecka i w związku z tym zapobiegliwie złożył wniosek odpowiednio wcześnie.

Innym uprawnieniem, z jakiego może skorzystać ojciec, to urlop na żądanie. Co do zasady urlop powinien być pracownikowi udzielony zgodnie z plantem urlopów. Zgodnie jednak z przepisami pracodawca jest obowiązany udzielić na żądanie pracownika i w terminie przez niego wskazanym nie więcej niż 4 dni urlopu w każdym roku kalendarzowym. Oznacza to, że jeżeli pracownik do dnia narodzin dziecka nie wykorzystał jeszcze tych 4 dni urlopu na żądanie oraz nie wykorzystał całego przysługującego mu w danym roku kalendarzowym urlopu wypoczynkowego (urlop na żądanie jest bowiem częścią urlopu wypoczynkowego) nie ma przeciwwskazań, aby z omawianego uprawnienia skorzystał właśnie w okresie przyjścia jego dziecka na świat.

W czasie przebywania na takim urlopie pracownik zachowuje prawo do pełnego wynagrodzenia. Wniosek o udzielenie urlopu na żądanie pracownik może złożyć nawet w dniu, w którym chce skorzystać z urlopu. Przyjmuje się jednak, że powinien to zrobić najpóźniej do chwili rozpoczęcia pracy w danym dniu, według obowiązującego go rozkładu czasu pracy.  Ideą omawianego uprawnienia jest bowiem umożliwienie pracownikowi nieprzyjścia do pracy w przypadku zaistnienie nieprzewidzianych, nagłych sytuacji życiowych. Regulamin pracy albo przyjęta u pracodawcy praktyka zakładowa (zwyczaj) może przewidywać możliwość późniejszego zgłoszenia wniosku o udzielenie urlopu na żądanie. Pracownik nie ma przy tym obowiązku uzasadniania swojego żądania, podawania przyczyn, dla których chce skorzystać z uprawnienia. Jeżeli więc zgłosi wniosek o udzielenie urlopu na żądanie – pracodawca, co do zasady, musi go uwzględnić.

Z dniem narodzenia się dziecka pracownik, który do tej pory nie miał dzieci, nabywa prawo do tzw. opieki nad dzieckiem zdrowym. Przepisy przewidują bowiem, że pracownikowi wychowującemu przynajmniej jedno dziecko w wieku do 14 lat przysługuje w ciągu roku kalendarzowego zwolnienie od pracy na 2 dni, z zachowaniem prawa do wynagrodzenia. Omawiając to uprawnienie należy jednak zaznaczyć, że:
• z opieki nad dzieckiem zdrowym korzystać może tylko jedno z rodziców; jeżeli zatem matka dziecka wykorzystała już w danym roku kalendarzowym 2 dni opieki na starsze dziecko, ojcu nie będzie przysługiwało już to uprawnienie;
• 2 dni opieki nad dzieckiem zdrowym przysługują nie na każde dziecko, ale na wszystkie dzieci łącznie; jeżeli zatem to ojciec zadeklarował chęć korzystania z tego uprawnienia, ale wykorzystał już w danym roku kalendarzowym dni wolne na starsze dziecko, po narodzinach kolejnego dziecka nie będzie mógł wnioskować o udzielenie takiego urlopu;
• z 2 dni opieki nad dzieckiem zdrowym korzystać może również pracownik, który w danym roku kalendarzowym rozpoczął swoją pierwszą w życiu pracę i uprawnienie do urlopu wypoczynkowego nabywa stopniowo, tzn. z każdym kolejnym miesiącem pracy; uprawnienie to jest bowiem niezależne od stażu pracy;
• z 2 dni opieki nad dzieckiem zdrowym może korzystać każdy pracownik, bez względu na podstawę zatrudnienia, okres, na który umowa została zawarta, czy też wymiar czasu pracy.

Wniosek o udzielenie takiego urlopu składa się tak samo jak wniosek o urlop wypoczynkowy.

W końcu pracownik może wnioskować o zwolnienie z wykonywania pracy z powodu konieczności osobistego sprawowania opieki nad:
• dzieckiem do ukończenia 8 lat w przypadku porodu lub choroby ubezpieczonego małżonka stale opiekującego się dzieckiem, jeżeli poród lub choroba uniemożliwiają temu małżonkowi sprawowanie opieki;
• dzieckiem do ukończenia 8 lat w przypadku pobytu ubezpieczonego małżonka stale opiekującego się dzieckiem w stacjonarnym zakładzie opieki zdrowotnej;
• innym członkiem rodziny, z którym pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym.

Powyższe oznacza, że pracownik-ojciec może ubiegać się o zwolnienie z wykonywania pracy, jeżeli musi zająć się małym dzieckiem podczas porodu żony, w czasie jej choroby (zarówno przed jak i po porodzie) oraz w czasie jej pobytu w szpitalu. Ponadto, jeżeli jest taka potrzeba, może skorzystać z omawianego zwolnienia po powrocie żony ze szpitala do domu (jest to tzw. opieka nad innym członkiem rodziny).

Co istotne, to ostatnie uprawnienie przysługuje nie tylko ojcu zatrudnionemu na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru czy spółdzielczej umowy o pracę, ale również ojcu prowadzącemu działalność gospodarczą, pod warunkiem jednak, że opłaca on składkę chorobową.

W czasie sprawowania opieki ubezpieczonemu wypłacany jest zasiłek opiekuńczy w wysokości 80% wynagrodzenia. Zasiłek przysługuje przez okres zwolnienia, nie dłużej jednak niż przez:
• 60 dni w roku kalendarzowym, jeżeli opieka sprawowana jest nad małym dzieckiem;
• 14 dni w roku kalendarzowym, jeżeli opieka sprawowana jest nad innym członkiem rodziny (czyli w omawianym wypadku nad żoną).

Jeżeli zatem ubezpieczony ojciec nie wykorzystał w danym roku kalendarzowym opieki nad dzieckiem chorym lub nad innym chorym członkiem rodziny, a zaistnieje taka potrzeba, będzie mógł przebywać na tzw. opiece przez okres wskazany zaświadczeniu lekarskim, nie dłużej jednak niż odpowiednio przez 60 (w przypadku opieki nad dzieckiem) lub 14 dni (w przypadku opieki nad żoną).

Dodatkowo warunkiem koniecznym do wypłaty zasiłku opiekuńczego jest, aby poza ubezpieczonym nie było we wspólnym gospodarstwie domowym innych członków rodziny, którzy są w stanie zapewnić opiekę dziecku lub chorej żonie (np. dziadków czy niepracujących wujków).


Dowodem stanowiącym podstawę przyznania i wypłaty zasiłku opiekuńczego jest oświadczenie składane na druku ZUS Z-15.

Dowodem stanowiącym podstawę przyznania i wypłaty zasiłku opiekuńczego z powodu konieczności sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem w wieku do lat 8 jest  zaświadczenie lekarskie wystawione ubezpieczonemu na zwykłym druku.


Podstawa prawna:
1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r.  Kodeks pracy  tekst jedn. Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 z późn. zm.
2. Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 15 maja 1996 r. w sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielania pracownikom zwolnień od pracy (Dz. U. Nr 60, poz. 281 z późn. zm.)
3. Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa  tekst jedn. Dz. U. z 2010 r. Nr 77, poz. 512 z późn. zm.
4. Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2 kwietnia 2012 r. w sprawie określenia dowodów stanowiących podstawę przyznania i wypłaty zasiłków z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa  Dz. U. poz. 444.
 

Powrót


Bliżej ObywatelaBiuletynCiekawe artykułyGaleriaPokój prasowy

Newsletter

Zapisz się do naszego Newslettera

Sonda

Czy uważasz inicjatywę, jaką jest możliwość skorzystania z bezpłatnego dostępu do porad prawnych i obywatelskich za istotną?




Statystyka

Kraków
Liczba osób:1090
Liczba porad i informacji:2329

Brzesko
Liczba osób:301
Liczba porad i informacji:620

Bochnia
Liczba osób:331
Liczba porad i informacji:732

Oświęcim
Liczba osób:1
Liczba porad i informacji:1

Maków
Liczba osób:1
Liczba porad i informacji:1

www.programszwajcarski.gov.pl
www.swiss-contribution.admin.ch/poland/

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego